Ymgeiswyr anabl yn trafod rhwystrau wrth sefyll mewn etholiad
Dywed Kat Watkins o Anabledd Cymru fod cynrychiolaeth yn hanfodol ac mae'n galw am newid i wneud Cymru'n fwy cyfartal.
Mae ymgeiswyr anabl yn nodi rhwystrau megis rhiwiau serth, blychau post isel a chamddealltwriaethau cyffredin sy'n eu herio cyn etholiad y Senedd.
Yn ôl Anabledd Cymru, mae rhwystrau sefydliadol, amgylcheddol ac agweddol yn gynhenid mewn gwleidyddiaeth.
Maent yn tynnu sylw at y ffaith bod dros 20% o'r boblogaeth yn bobl anabl, sy'n golygu y byddai angen i Senedd nesaf Cymru gynnwys 19 AS anabl i fod yn gynrychioliadol, wrth i nifer yr aelodau gynyddu o 60 i 96.
Mae BBC Cymru wedi siarad ag ymgeiswyr o wahanol bleidiau gwleidyddol am eu profiadau personol o anabledd a gwleidyddiaeth.
Bydd pleidleiswyr yn mynd i'r polau ddydd Iau.
'Angen rhywun ag anabledd er mwyn deall'
Mae Dr Gareth Thomas, 52, sydd wedi cael anaf i linyn ei asgwrn cefn yn y fyddin ac yn defnyddio cadair olwyn, yn sefyll ar ran Reform yn etholaeth Pen-y-Bont Bro Morgannwg.
"Pe bawn i'n cael fy ethol, fi fyddai'r defnyddiwr cadair olwyn llawn amser cyntaf yn y Senedd," meddai.
Mae'n nodi bod dulliau ymgyrchu arferol yn heriol oherwydd rhwystrau fel risiau a sbringiau ar giatiau sy'n atal mynediad.
Mae Dr Gareth Thomas wedi gweithio i sefydliadau di-elw ac elusennau anabledd.
Mae'n esbonio ei ymgyrch fel un lle mae'n mynd allan gyda thîm ac yn sefyll ar ymyl palmant i ganiatáu i bobl ddod at ei gilydd.
"Os yw rhywun eisiau dod i siarad â mi, mi allant."
Mae'n teimlo nad yw anabledd yn flaenoriaeth mewn gwleidyddiaeth ac yn credu bod angen rhywun gydag anabledd i wneud y newid angenrheidiol.
"Dyna pam es i wleidyddiaeth, dros gyn-filwyr anabl ac iechyd meddwl."
Mae rhestr lawn o'r ymgeiswyr etholaeth Pen-y-Bont Bro Morgannwg ar gael.
Ymgeisydd Llafur sy'n Fyddar yn Agored am ei Hanabledd
Mae Jackie Charlton, ymgeisydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru dros Frycheiniog Tawe Nedd, wedi datgan yn glir ar ei thaflenni ei bod hi'n fyddar.
"Dwi'n meddwl bod rhywbeth eithaf pwerus os gallwch chi fod yn agored amdano," meddai.
Cafodd y cynghorydd sir fewnblaniad cogyrnol wyth mlynedd yn ôl ac mae ganddi gi clywed o'r enw Juno sy'n helpu fel cliw gweledol i'w hanabledd.
"Mae ychydig fel cael siaradwr gwefusau - rhywbeth gweledol iawn y gall pobl gysylltu ag ef ac mae goresgyn rhwystrau'n llawer, llawer haws o'i herwydd."
Mae hi wedi dechrau mewn gwleidyddiaeth drwy ymgyrchu ar faterion cydraddoldeb ac mae anabledd yn rhan o hynny.
"Teimla bod angen iddi wneud job well nag unrhyw un arall oherwydd byddai pobl yn y pen draw yn beio ei hanabledd pe na bai'n gwneud hynny."
"Mae bod yn weladwy fel menyw anabl yn hynod bwysig ac rwyf wastad wedi bod yn groch ac yn falch o fod yn fenyw. Ond rwyf wedi mynd gam ymhellach trwy fod yn groch ac yn falch fel rhywun ag anabledd."
Mae rhestr lawn o'r ymgeiswyr etholaeth Brycheiniog Tawe Nedd ar gael.
'Un person yn llai oedd yn gorfod teimlo fel fi'
Mae Kayleigh Unitt, 26, yn agored ynghylch ei hanabledd ac yn creu cynnwys ar-lein ers blynyddoedd.
"Do'n i methu ffeindio unrhyw un gyda fy nghyflwr oedd yn creu cynnwys ac roeddwn i eisiau teimlo'n llai unig," meddai.
"Meddyliais petawn i'n gallu bod y person yna i rywun arall, dyna un person yn llai oedd yn gorfod teimlo fel fi."
Mae Kayleigh, sydd â syndrom Ehlers-Danlos ac yn ymgeisydd Plaid Cymru yn etholaeth Fflint Wrecsam, yn defnyddio ffon gerdded a sgwter symudedd.
Mae'n osgoi cnocio ar ddrysau, yn enwedig mewn ardaloedd bryniog, gan ganolbwyntio ar gyfryngau cymdeithasol i ymgyrchu.
"Mae llawer o bobl yn meddwl os ydych chi'n ifanc, na allwch chi fod yn anabl. Mae yna ddisgwyliad oedran penodol cyn ei bod hi'n gymdeithasol dderbyniol bod angen yr holl bethau yma."
Dyna pam mae'n dadlau bod pobl ifanc anabl angen gweld pobl eraill yn yr un sefyllfa, hyd yn oed os nad ydynt am fynd i wleidyddiaeth, i wybod eu bod yn gallu gwneud unrhyw beth.
Mae rhestr lawn o'r ymgeiswyr etholaeth Fflint Wrecsam ar gael.
Ymgeisydd Llafur yn Rhannu Heriau Ymgyrchu gyda Anabledd
Mae Lisa Pritchard, 44, ymgeisydd Llafur Cymru yn Afan Ogwr Rhondda, yn byw gyda phengamrwydd ers ei geni ac arthritis gwynegol am fwyafrif ei hoes.
Meddai y gall ymgyrchu fod yn anodd, gan gynnwys cyrraedd blychau post isel neu gartrefi anhygyrch.
Mae hi eisiau dangos i eraill beth sy'n bosib i'w gyflawni.
"Fi'n credu nad yw llawer o bobl anabl yn teimlo'n ddigon hyderus," meddai.
"Wnes i ddim, wnes i erioed freuddwydio y gallwn i gynrychioli unrhyw un, felly fi'n meddwl bod hyder yn rhwystr enfawr."
Mae Lisa hefyd yn gallu helpu addysgu pobl heb anabledd am y rhwystrau y mae hi'n eu hwynebu.
"Un o'i hofnau mwyaf oedd aflonyddu ar-lein, ond roedd cynrychiolaeth anabledd, yn y pen draw, yn bwysicach."
"Mae'n anodd iawn, yndyw e? Pan rydych chi'n edrych ychydig yn wahanol ac yn rhoi eich hun ymlaen, allwch chi ddim diflannu i'r cefndir mewn gwirionedd. Felly, dwi'n meddwl bod gennym ni groen mwy trwchus fel pobl anabl beth bynnag, oherwydd y rhwystrau ni wedi'u teimlo y rhan fwyaf o'n bywydau."
Mae rhestr lawn o'r ymgeiswyr etholaeth Afan Ogwr Rhondda ar gael.
'Cwmpasu ystod eang o gefndiroedd'
Mae James Bennett, 35, niwroamrywiol ac yn sefyll dros y Blaid Werdd ym Mhontypridd Cynon Merthyr.
"Fi'n credu mai un o'r heriau mawr a welais i yw bod ymgyrchu'n anodd. Mae'n flinedig, a chi'n treulio lot o amser o'r tŷ ac ar sesiynau hyfforddi. Mae wedi bod yn eithaf dwys."
Mae James yn nodi nad yw cynrychiolaeth anabledd yn "wahanol" ac mae'n gobeithio y bydd yr etholiad yn gyfle i gael "cynrychiolaeth o bob math o leisiau".
"Mae yna ddisgwyl i chi ymddwyn mewn ffordd benodol, i gyflwyno'ch hun mewn ffordd benodol, ac mae hynny'n eithaf anodd."
"Tydw i ddim eisiau beio'r etholwyr am hynny. Mae eu canfyddiadau wedi eu llunio gan y cyfryngau a'r ffordd y mae gwleidyddion eraill wedi cyflwyno eu hunain."
Mae'n gobeithio y bydd cynnydd yn nifer Aelodau'r Senedd yn gyfle am newid.
"Mae hynny'n nifer fawr o bobl. Dylai hynny gwmpasu ystod eang o gefndiroedd gwahanol. Dylai pobl niwroamrywiol fod yn rhan o hynny'n bendant."
Mae rhestr lawn o'r ymgeiswyr etholaeth Pontypridd Cynon Merthyr ar gael.
'Chwalu'r rhwystrau'
Mae Toby Jones, 44, ymgeisydd Ceidwadwyr Cymreig dros Gasnewydd Islwyn ac yn dad i blentyn anabl sy'n defnyddio cadair olwyn.
"Y rheswm ro'n i eisiau bod mewn gwleidyddiaeth etholedig yw oherwydd y diffyg cynhwysiant a'r ffordd rwy'n teimlo bod pobl anabl yn cael eu gwthio i'r ochr yn aml," meddai.
Ers dod yn dad, mae wedi sylweddoli'r annhegwch o ran cael cymorth ac yn pwysleisio bod rhaid byw'r profiad i'w ddeall yn llawn.
"Tan i chi fyw'r bywyd hwnnw, dydych chi ddim yn ei ddeall go iawn. Dydw i ddim am fod yn nawddoglyd i'r rhai sydd ddim yn deall - mae yna lawer o ddeddfwriaeth, polisi a phobl sydd â bwriadau da iawn yn gweithio yn y meysydd hyn. Ond mae angen byw'r bywyd hwnnw i'w ddeall go iawn."
Mae Toby yn nodi y gall fod yn flinedig i deuluoedd anabl sy'n gorfod paratoi ar gyfer brwydr bob tro maen nhw'n ceisio cael cymorth neu gefnogaeth.
Yn gyn-gynghorydd gwleidyddol, dywedodd nad oedd am ddyfalu canlyniadau'r etholiad ond mae'n gobeithio gweld mwy o gynrychiolaeth ar ôl 7 Mai.
"Mae angen i ni gofleidio rhai o'r cynlluniau mentora gwych sydd ar gael fel bod pobl anabl yn gallu mynd i wleidyddiaeth. Ond mae angen i ni chwalu'r rhwystrau, er mwyncael pobl anabl i fod yn ymgeiswyr yn y lle cyntaf."
Mae rhestr lawn o'r ymgeiswyr etholaeth Casnewydd Islwyn ar gael.
Galw am Newid Systemig
Yn ôl Anabledd Cymru, mae pobl sydd â phrofiad o fyw gydag amhariad wedi cael eu neilltuo am rhy hir.
Mae Kat Watkins, swyddog prosiect gwleidyddiaeth, yn helpu i redeg rhwydwaith sy'n anelu at wneud y system yn fwy hygyrch i bobl anabl ac wedi cynhyrchu siarter i gynghori pleidiau gwleidyddol.
"Mae gwleidyddiaeth ar gyfer pawb, mae cynrychiolaeth yn hanfodol," meddai.
"Gadewch i ni newid y system a gwneud Cymru yn wlad fwy cyfartal."
Mae angen porwr modern gyda JavaScript a chysylltiad rhyngrwyd sefydlog i weld elfennau rhyngweithiol.
Mwy o wybodaeth am yr etholiadau sydd ar y gweill ar gael mewn tab porwr newydd.
Dros bwy alla i bleidleisio yn fy ardal i?
Er mwyn rhoi gwybodaeth am unrhyw etholiadau yn eich ardal chi, mae'r BBC yn cydweithio â'r Comisiwn Etholiadol ac yn anfon eich data personol atynt. Hysbysiad Preifatrwydd Data ar gael mewn tab porwr newydd.
Rhowch god post preswyl llawn yng Nghymru i gael gwybod.
Mae problem gyda'r gwasanaeth ar hyn o bryd. Rhowch gynnig arall arni nes ymlaen.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
