Adroddiad: Eglwys Gadeiriol Tyddewi'n Wynebu Methu Ariannol o Fewn Dwy Flynedd

Adroddiad newydd yn rhybuddio bod Eglwys Gadeiriol Tyddewi'n wynebu methdaliad o fewn dwy flynedd os na gweithredir i wella ei sefyllfa ariannol a llywodraethu.

Hanes a Sefyllfa Gyfredol Eglwys Gadeiriol Tyddewi

Mae Eglwys Gadeiriol Tyddewi, sydd wedi ei sefydlu yn y chweched ganrif, yn wynebu'r posibilrwydd o fynd yn fethdalwr o fewn y ddwy flynedd nesaf, yn ôl adroddiad diweddar a gomisiynwyd gan Yr Esgob Dorrien Davies.

Mae'r adroddiad yn cynnwys cyfres o argymhellion i wella arweinyddiaeth, llywodraethu, rheolaeth ariannol a diogelu yn y Gadeirlan. Mae'r Esgob wedi pwysleisio bod angen gweithredu "ar frys" i fynd i'r afael â'r diffygion hyn, gan nad yw'r Gadeirlan yn gallu parhau yn ei chyflwr presennol.

Mae camau gweithredu i fynd i'r afael â'r "heriau sylweddol" eisoes wedi dechrau, yn ôl yr adroddiad.

Sefyllfa Ariannol a Heriau Allweddol

Wedi'i lleoli yn ninas leiaf Prydain, mae Eglwys Gadeiriol Tyddewi yn denu tua 300,000 o ymwelwyr bob blwyddyn. Er gwaethaf ei hanes cyfoethog, mae'r adroddiad a gyhoeddwyd ar ôl ymweliad y llynedd yn tynnu sylw at bryderon difrifol ynghylch dyfodol y Gadeirlan.

Yn ôl yr adroddiad ymweld, sefyllfa ariannol y Gadeirlan yw "yr her fwyaf critigol" a gafodd ei amlygu yn ystod yr ymweliad. Dywedir bod angen cynllunio a rheolaeth ariannol "gadarn" a "disgybledig" i osgoi perygl i allu'r Eglwys Gadeiriol i gynnal ei rôl.

Mae'r sefyllfa ariannol bresennol yn cael ei disgrifio fel "anghynaladwy", gyda "diffygion digyfyngiad wedi parhau ers saith mlynedd". Mae hyn wedi arwain at gronfeydd wrth gefn sydd "beryglus o isel", gan adael y Gadeirlan yn agored i gostau annisgwyl.

Mae'r adroddiad yn rhybuddio y gallai'r heriau hyn, ynghyd â cholli cefnogaeth esgobaethol, arwain at fethdaliad o fewn dwy flynedd.

Diogelu a Chysylltiad â'r Gymuned

Yn ogystal â'r materion ariannol, mae'r ymweliad wedi tynnu sylw at sawl maes lle mae angen cryfhau arferion a diwylliant o ran diogelu yn y Gadeirlan.

Mae'r adroddiad yn nodi bod nifer yr ymwelwyr yn parhau i fod yn is na'r lefelau cyn y pandemig, ac mae rhoddion fesul person yn gymharol isel.

Mae'r berthynas â'r gymuned leol wedi cael ei disgrifio fel un "pell a chyfyngedig", tra bod defnydd y Gymraeg yn y Gadeirlan wedi'i ddisgrifio fel "minimalaidd".

Yn ogystal, mae prinder gwirfoddolwyr yn her sylweddol sy'n rhoi "straen cynyddol ar weithrediadau dyddiol", gyda staff yn aml yn cyflawni sawl rôl ar yr un pryd.

Nenfwd Eglwys Gadeiriol Tyddewi — Disgrifiad o’r llun, Mae'r adroddiad yn dweud bod nifer yr ymwelwyr yn parhau i fod yn is na'r lefelau cyn y pandemig a bod rhoddion fesul person yn gymharol isel

Ffactorau sy'n Cyfrannu at yr Heriau

Mae'r adroddiad ymweld yn nodi sawl ffactor sydd wedi arwain at yr "heriau sylweddol" y mae'r Eglwys Gadeiriol yn eu hwynebu. Mae nifer yr ymwelwyr yn parhau'n is na'r lefelau cyn y pandemig, ac mae rhoddion fesul person yn gymharol isel.

Yn ogystal, nid yw'r cabidwl, sef y corff sy'n rheoli gweithrediadau dyddiol y Gadeirlan, ar frys i ymateb i'r pwysau ariannol parhaus ac maent yn aml yn "ohirio penderfyniadau anodd".

Ymateb y Gymuned a'r Cyngor

Mae'r Cynghorydd Malcolm Gray o Gyngor Dinas Tyddewi wedi mynegi pryderon y gymuned ynghylch dyfodol y Gadeirlan.

"Maen nhw'n dweud mai Tyddewi yw gem goron Sir Benfro, yn sicr yr eglwys gadeiriol yw gemwaith yng nghoron Tyddewi" a byddai dychmygu'r lle heb y Gadeirlan yn "gwbl anghredadwy,"

meddai'r Cynghorydd Gray. Ychwanegodd ei fod yn credu mai cyfrifoldeb yr eglwys yw mynd i'r afael â'r problemau a amlygwyd yn yr adroddiad.

"Byddwn ni'n helpu mewn unrhyw ffordd y gallwn, ond ar ddiwedd y dydd mae'n rhaid i'r eglwys ddatrys hyn ei hun.

Allwn ni ddim helpu'n ariannol gan fy mod i'n gwybod bod cyngor y ddinas ei hun yn cael trafferth gyda chyllid, ond iddo gau - mae'n rhywbeth na allaf ei ddychmygu mewn gwirionedd, ac na allaf feddwl amdano."

Disgrifiad o’r llun, Mae'r Cynghorydd Malcolm Gray yn credu bod angen i'r eglwys fynd i'r afael â'r problemau a amlygwyd yn yr adroddiad

Ymateb yr Eglwys a'r Gwir Parchedig Dorrien Davies

Mae'r Gwir Parchedig Dorrien Davies wedi nodi bod "gweithredu eisoes wedi dechrau" sy'n dangos "ymateb cadarnhaol ac adeiladol" i'r adroddiad.

Yn ôl llefarydd ar ran yr Eglwys yng Nghymru, mae bwriad yr ymweliad yn cynnwys cryfhau'r alwad i wella strwythurau sy'n cefnogi bywyd yr Eglwys Gadeiriol, gan sicrhau eu bod yn ddigon cryf i gynnal y dystiolaeth hon ar gyfer cenedlaethau i ddod.

Er y gall agweddau o'r adroddiad ysgogi adfyfyrdod neu her, mae'n hanfodol bod yr ymweliad yn cael ei ddarllen yn yr ysbryd a'i hysgogodd. Mae'r broses o ymateb yn gadarnhaol eisoes wedi dechrau.

Ychwanegodd y datganiad fod "cynllunio gofalus, gobeithiol a dychmygus ar gyfer y dyfodol nid yn unig yn bosibl ond eisoes ar y gweill.

"Camgymeriad fyddai methu dirnad y ffaith bod datblygiadau cadarnhaol eisoes wedi deillio o'r ymweliad hwn a bod yr adroddiad yn gwerthfawrogi'r hyn sydd yn digwydd yn barod."