Pryderon am doriadau cyllid hanfodol i Gymru
Mae Rhun ap Iorwerth wedi mynegi ei bryderon difrifol bod ysgolion, ysbytai a chynlluniau eraill yng Nghymru yn wynebu colledion sylweddol o ran cyllid hanfodol oherwydd cynlluniau amddiffyn Llywodraeth y DU.
Mae Prif Weinidog Cymru wedi nodi y bydd y cyllid sydd ar gael ar gyfer adeiladau newydd a seilwaith yn cael ei dorri oherwydd y cynlluniau amddiffyn hyn.
"Dwi'n gwybod ein bod yn rhannu ymrwymiad i ddiogelwch a sicrwydd ein dinasyddion yng Nghymru a'r DU ehangach, ac mae'n bwysig bod gan y lluoedd amddiffyn offer digonol i wynebu bygythiadau modern.
Fodd bynnag, roeddwn i'n bryderus iawn o glywed bod cyllidebau cyfalaf Llywodraeth Cymru yn wynebu toriadau eleni ac yn y blynyddoedd dilynol i ariannu'r Cynllun Buddsoddi yn yr Amddiffyn, sy'n golygu y gallai ysgolion, ysbytai a phrosiectau seilwaith yng Nghymru golli cyllid hanfodol o ganlyniad."
Mae ffynhonnell o Lafur Cymru sy'n agos at Lywodraeth y DU wedi dweud y bydd y "cyfraniad" gan Lywodraeth Cymru dros y pedair blynedd nesaf yn "fach iawn". Ychwanegodd y ffynhonnell fod Plaid Cymru yn ymddwyn mewn ffordd "ddiofal" ym maes diogelwch cenedlaethol.
Mae BBC Cymru wedi gofyn i Drysorlys y DU am ffigurau penodol. Dywedodd Llywodraeth Cymru fod y toriadau'n cyrraedd "miliynau lawer" ond mai lle'r Trysorlys oedd dweud yn union faint.
Cyhoeddiad Syr Keir Starmer am fuddsoddiadau newydd
Cyhoeddodd Syr Keir Starmer fuddsoddiadau newydd ym maes amddiffyn ddydd Mawrth. Mae'r Prif Weinidog wedi dweud y bydd cynnydd o £15bn mewn gwariant amddiffynnol yn cael ei ariannu drwy dorri cyllidebau buddsoddi mewn meysydd eraill.
Mae cyllideb Llywodraeth Cymru'n cael ei hariannu'n bennaf gan Lywodraeth y DU, yn seiliedig ar gyfrifiad o'r hyn sy'n cael ei wario ar wasanaethau cyhoeddus yn Lloegr. Os bydd cyllidebau'n cael eu torri yn Lloegr, gall hynny olygu llai o arian i weinidogion Cymru.
Llythyr gan Rhun ap Iorwerth at Ysgrifennydd Cymru
Mewn llythyr at Ysgrifennydd Cymru, Jo Stevens, dywedodd Rhun ap Iorwerth:
"Dwi'n gwybod ein bod yn rhannu ymrwymiad i ddiogelwch a sicrwydd ein dinasyddion yng Nghymru a'r DU ehangach, ac mae'n bwysig bod gan y lluoedd amddiffyn offer digonol i wynebu bygythiadau modern.
Fodd bynnag, roeddwn i'n bryderus iawn o glywed bod cyllidebau cyfalaf Llywodraeth Cymru yn wynebu toriadau eleni ac yn y blynyddoedd dilynol i ariannu'r Cynllun Buddsoddi yn yr Amddiffyn, sy'n golygu y gallai ysgolion, ysbytai a phrosiectau seilwaith yng Nghymru golli cyllid hanfodol o ganlyniad."
Honnodd nad oedd "rhybudd ymlaen llaw o union faint y toriadau hyn" ac y clywodd amdanynt gyntaf yn y cyfryngau.
Ychwanegodd Llywodraeth Cymru:
"Mae'n gwbl annerbyniol bod cyllidebau cyfalaf Cymru, sydd eisoes dan bwysau, bellach yn cael eu torri o bosibl gan filiynau lawer o bunnoedd yn y flwyddyn ariannol hon - a'r blynyddoedd i ddod - i ariannu cynllun na chawsom unrhyw lais ynddo."
Wrth gael ei bwyso am ragor o wybodaeth, dywedodd llefarydd:
"Nid yw'r ffigurau wedi'u setlo eto, ond mae Llywodraeth y DU wedi cadarnhau y bydd toriadau sylweddol i gyllideb gyfalaf Llywodraeth Cymru o'r flwyddyn hon ymlaen."
Polisi a chydweithrediad gwleidyddol
Mae Ceidwadwyr wedi mynegi nad ydynt am gydweithio â Phlaid Cymru ar gynlluniau gwariant, tra bod gweinidog wedi disgrifio'r sefyllfa fel "cyfle olaf" i wella Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr.
Mae gwasanaeth bws newydd hefyd wedi cael ei sefydlu i gysylltu gogledd a de Cymru.
Llywodraeth y DU wedi dweud fod y cynllun yn cynnwys £50m i Gymru, a gafodd ei gyhoeddi'n gynharach eleni, a fydd yn anelu at helpu cwmnïau bach a chanolig i dyfu.
Dywedodd ffynhonnell o Lafur Cymru fod ymateb Plaid Cymru "i ddiogelu amddiffynfeydd y wlad yn siomedig ond nid yn syndod".
Yn ogystal, dywedodd ffynonellau yn y Blaid Lafur a Phlaid Cymru fod y Gweinidog Cyllid Elin Jones wedi mynychu cyfarfod lle cafodd y cynlluniau gwariant amddiffyn eu trafod.
Yn ôl y Blaid Lafur, roedd y cyfarfod yn cynnwys gweinidogion o'r Trysorlys a'r Weinyddiaeth Amddiffyn, ac roedd Jones yn gefnogol yn ystod y cyfarfod a chytunodd pobl y byddai ffigurau yn cael eu hanfon at lywodraeth Cymru. Daeth y cyfarfod i ben ar delerau da, meddai'r ffynhonnell.
Fodd bynnag, dywedodd ffynhonnell llywodraeth Plaid Cymru fod y gweinidog cyllid yn bresennol yn y cyfarfod ddydd Mawrth ac wedi ei "synnu na chafodd unrhyw ffigurau eu rhannu gyda hi yn y cyfarfod".
Mewn datganiad ddydd Mawrth, dywedodd y Canghellor Rachel Reeves y byddai £10.3bn yn cael ei symud o adrannau llywodraeth y DU i ariannu gwariant amddiffyn ychwanegol. Bydd yn rhaid dod o hyd i £4.7bn arall yn y gyllideb nesaf, meddai.
Safbwyntiau gwleidyddol ar amddiffyn a NATO
Mae Llafur Cymru wedi bod yn rhoi pwysau ar Blaid Cymru yn ystod yr wythnosau diwethaf dros amddiffyn, ac os yw'r blaid yn cefnogi'r gynghrair amddiffyn NATO.
Pan ofynnwyd iddo am aelodaeth NATO yn y Senedd wythnos diwethaf, dywedodd y Prif Weinidog nad oedd yntau na Phlaid Cymru "erioed wedi eirioli dros y DU yn tynnu allan o NATO nac wedi awgrymu hynny".
"Wrth gwrs, byddai'n fater i Gymru annibynnol, yn y blynyddoedd i ddod, benderfynu pa fath o gysylltiad neu aelodaeth fyddai ganddi â NATO," ychwanegodd.
Cysylltwch â Cymru Fyw
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
