Cyfyngiadau ar ffonau symudol mewn ysgolion Cymru
Mae nifer o ysgolion yng Nghymru wedi gwahardd ffonau symudol i ddisgyblion wrth i bryderon gynyddu am effaith y cynnydd mawr mewn defnydd sgrin ar blant a phobl ifanc.
Fodd bynnag, mae rhieni yn parhau i ymgyrchu dros fwy o reolaeth ar ddefnydd ffonau am resymau amrywiol, gan gynnwys dibyniaeth a bwlio ar y cyfryngau cymdeithasol.
Yn Nghymru, mae ysgolion unigol yn penderfynu a yw ffonau symudol yn cael eu gwahardd, gan arwain at amrywiaeth o reolau rhwng ysgolion.
Ymgyrch rhieni dros reolaeth ddefnydd ffonau
Dau riant sydd wedi rhannu eu profiadau gyda Cymru Fyw am eu hymgyrch dros reolaeth ddefnydd ffonau clyfar gan blant.
Un o’r rhieni hyn yw Holly Thomas o Gaerdydd, sydd yn rhybuddio am y peryglon o gaethiwed sgriniau ac apiau, ac yn amlygu anhawster cadw trefn ar ddefnydd sgrin fel rhiant.
"Yn ysgol fy mhlant i, mae rhai rhieni wedi bod yn ymgyrchu am newid ac am reolau llawer llymach ar ffonau. Dwi'n deall dibyniaeth, a dyna pam dwi mor ofnus dros blant a phobl ifanc."
"Mae gen i dri mab, ac mae'r tri wedi chwarae Fortnite. Dros y blynyddoedd maen nhw i gyd wedi bod yn sownd i'w ffonau neu eu tabledi."
"Dwi wedi bod mewn adferiad ers 21 o flynyddoedd, ac mae hynny'n golygu bod ti'n dysgu adnabod patrymau dibyniaeth."
"Y cwestiwn yw pam ydy ni'n gwneud pethau. Dopamin yw e, neu rhywbeth i lenwi'r twll 'na yn yr enaid, y chwilio cyson am 'hit'. Nid yr alcohol na'r cyffuriau yw'r broblem mewn gwirionedd - mae'n ymwneud â datgysylltu oddi wrtho ti dy hun."
Defnydd ffonau a dibyniaeth
Pan mae plentyn yn cael ffôn yn ifanc, mae'r defnydd yn cynyddu'n raddol, yn debyg i goddefgarwch i alcohol. Mae mynd heb y ffôn yn anodd, gan arwain at ymddygiad grac a amddiffynnol, tebyg i ddibyniaeth.
"Maen nhw'n dweud, 'Mae fy ffrind yn cael un, pam dw i ddim?' ac mae rhwystredigaeth yn magu rhwystredigaeth. Mae pobl yn gofyn, 'Pam na wnewch chi gymryd y ffôn oddi arno?' Ond ni'n trio dod o hyd i ryw fan canol sy'n gweithio."
Mae bargenwyr fel "pump munud arall" yn digwydd yn aml nes bod y plentyn yn blino neu'n grac iawn. Mae angen hunanol ar y ffôn, beth bynnag sy'n digwydd o'i gwmpas.
"Mae'r defnydd yn tyfu, ac yna ti'n sylweddoli: 'Mae'n anodd cael yr un ddadl bob dydd.'"
Dibyniaeth debyg i gyffuriau
Mae'r dibyniaeth ar ffonau symudol yn debyg iawn i ddibyniaeth ar gyffuriau, gan effeithio ar ymddygiad a chymdeithasu plant.
"Mae mor debyg i ddibyniaeth — yn araf, yn slei. Nid faint o oriau sy'n cyfrif, ond yr effaith. Maen nhw'n stopio mynd allan, maen nhw eisiau aros adref ar y sgrin. Maen tynnu nhw oddi wrth fywyd go iawn — y parc, y ffrindiau. Hyd yn oed pan maen nhw lawr y parc, mae'r ffôn gyda nhw. Maen nhw'n gaeth iddo."
"Unwaith mae'r dopamin yn taro ac mae plentyn eisiau'r 'fix', y peth brawychus yw daw diwrnod pan nid yw hynny'n ddigon. Byddan nhw'n chwilio am fwy a mwy. A bydd rhai plant ddim yn cael cyfle — byddan nhw ar y llwybr i ddibyniaeth."
"Dwi byth yn dymuno'r boen o fod yn gaeth i rywbeth ar neb — mae'n torri dy galon di fel rhiant."
Mae Holly hefyd yn mynegi pryderon am dechnoleg a'r peryglon cysylltiedig, gan gynnwys defnydd algorithmau a phobl yn esgus bod yn rhywun arall ar-lein.
"Dwi'n gwybod pa mor beryglus yw'r dechnoleg yma. Mae pethau oedd unwaith yn ddiniwed yn gallu mynd yn rhy bell, yn enwedig gydag AI a phobl yn esgus bod yn rhywun arall."
"Mae'r algorithmau'n gwybod yn union beth i'w ddangos. Mae'n fyd brawychus, ond mae'n fwy brawychus pan nad wyt ti'n gallu cadw dy blentyn yn ddiogel. Gyda phwy maen nhw'n siarad? Ydyn nhw wir yn bwy maen nhw'n dweud?"
"Ry'n ni fel rhieni'n trio llywio byd sydd wedi'i adeiladu o gwmpas dyfeisiau. Wrth gwrs mae'n gyfrifoldeb arnom ni, ond mae angen i ni sefyll gyda'n gilydd fel fod plant yn gallu cael bywyd normal."
Polisïau ysgolion a rheolaeth ffonau
Mae rhai ysgolion yng Nghymru wedi cyflwyno dyfeisiau i reoli defnydd ffonau symudol.
Profiad teulu o fwlio ar y cyfryngau cymdeithasol
Clare* o Sir Fynwy yn rhannu profiad ei theulu wedi i'w mab gael ei fwlio ar y cyfryngau cymdeithasol mewn ysgol gyda pholisi dim ffonau.
Mae ei mab yn 12 oed ac yn mynychu ysgol uwchradd gyda pholisi 'dim ffonau', ond roedd ef'n unig blentyn heb ffôn.
Roedd y mwyafrif o ddisgyblion eraill yn meddu ar ffonau clyfar, ac weithiau roedd athrawon yn gofyn i blant ddefnyddio eu ffonau ar gyfer gwaith cartref, megis tynnu llun i'w cwblhau adref.
Cafodd y mab ei fwlio am fod yn wahanol, yn cael ei alw'n "plentyn rhyfedd" am beidio â bod â ffôn.
"Ar ôl wythnosau o ddagrau a thorcalon, fe wnaethon ni ildio ac fe brynon ni ffôn clyfar ail law iddo. Roedd ei holl ffrindiau'n cyfathrebu drwy Snapchat, a phan ddywedon ni 'na' i hynny, roedd e'n torri ei galon, gan ddweud nad oedd yn gallu cysylltu â neb oherwydd 'Dim ond rhieni sy'n defnyddio WhatsApp'."
Delwedd anweddus a goblygiadau cyfreithiol
Ar ôl caniatáu defnyddio Snapchat, darganfuwyd bod ffrind 12 oed wedi anfon delwedd anweddus o ferch ifanc at y mab, heb wybod a oedd y person yn gysylltiedig ag ysgol y mab.
Teulu Clare eisteddon i lawr gyda'r mab i egluro goblygiadau cyfreithiol cael delweddau o’r fath ar ei ffôn, gan nodi bod y profiad wedi bod yn straen anferth ac yn ddechrau anodd.
"Un o'r prif resymau i ni ddewis yr ysgol oedd y polisi dim ffonau, ond yn ymarferol, prin iawn mae hyn yn cael ei orfodi."
"Dwi'n teimlo peth empathi gyda'r ysgol. Yn y pen draw, mae'n gyfrifoldeb ni'n rhannu ac mae'r diffyg diddordeb ymhlith y rhan fwyaf o rieni'n teimlo fel her anferth."
"Roedden ni dan bwysau enfawr i roi ffôn i'n mab, ac ry' ni'n llym iawn gyda'r defnydd. Fel arfer mae'r ffôn i ffwrdd erbyn chwech o'r gloch, ac yn cael ei gadw yn ein stafell ni dros nos, fel bod ni'n gwybod nad yw'n cael ei dynnu i mewn i ddiwylliant Snapchat hwyr y nos."
"Mae e wedi gadael y grŵp Snapchat mawr lle oedd e'n cael ei alw'n enwau ac wedi creu un bach gyda grŵp o ffrindiau agos."
Mae Snapchat yn cael ei weld fel prif ffordd cyfathrebu pobl ifanc, ond mae rhieni fel Clare yn poeni am ddiogelwch a defnydd iach.
"Yn byw mewn ardal wledig, dwi wir eisiau i'm plant allu cadw mewn cysylltiad a bod yn rhan o'r byd digidol sy'n newid o hyd. Ond mae'n rhaid i hynny ddigwydd mewn ffyrdd iach ac addas i'w hoedran."
"Y broblem yw ein bod ni'n wynebu cwmnïau anferth, pwerus, gyda phocedi dwfn. Mae'n gallu teimlo fel brwydr amhosibl. Ac eto, mae'r ateb yn eithaf syml: gwahardd ffonau clyfar tan fod plant yn 16 neu 18."
"Mae'n anhygoel meddwl nad yw plant heddiw yn gallu gadael yr ysgol, dod adref, a bod yn saff."
Ffyrdd o gysylltu â Cymru Fyw
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok.
Anfonwch syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
Pynciau cysylltiedig
- Pryd ddylai plant gael ffôn symudol?
- 'Gwahardd ffonau clyfar mewn ysgolion ddim yn ateb i bopeth'
- Amser sgrîn: 'Dod ag anghenfil i mewn i'r tŷ'
