Cynnwrf yng Nghasnewydd wrth baratoi ar gyfer Eisteddfod yr Urdd 2027
Mae cynnwrf mawr yng Nghasnewydd wrth i'r gwaith o baratoi i gynnal Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2027 ddechrau o ddifrif. Mae angen i Bwyllgor Gwaith Eisteddfod Bro'r Wenynen godi degau o filoedd o bunnau, gyda rhaglen brysur o weithgareddau wedi eu cynllunio er mwyn cyrraedd eu targed.
Er bod yr Eisteddfod Genedlaethol wedi ymweld â Chasnewydd tair gwaith yn y gorffennol, dyw prifwyl yr Urdd heb wneud hynny hyd yn hyn. Mae Cyngor Dinas Casnewydd, drwy estyn y gwahoddiad, yn gobeithio y bydd hyn yn cynyddu nifer y plant sy'n mynd i ysgolion cyfrwng Cymraeg yn yr ardal.
Yn y cyfamser, mae Caernarfon wedi cael ei benodi fel cartref Eisteddfod yr Urdd Eryri 2028, tra bydd Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2029 yn cael ei chynnal yng Ngheredigion. Bydd Eisteddfod Bro'r Wenynen, sef enw'r ŵyl yn 2027, yn cael ei chynnal yn Nhŷ Tredegar.
Mae'r enw Bro'r Wenynen yn deyrnged i Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, a fu'n noddwr blaenllaw o'r celfyddydau, y diwylliant gwerin a'r iaith Gymraeg. Ei henw barddol oedd 'Gwenynen Gwent' ac mae'n cael ei chofio'n bennaf fel dyfeisydd y Wisg Gymreig. Chwaraeodd rôl hanfodol yn adfer yr iaith Gymraeg a thraddodiadau gwerin Cymru yn ei hardal gan gynnwys y Delyn Deires, dawnsio a chanu gwerin a'r Fari Lwyd.
Effaith yr Eisteddfod ar addysg Gymraeg yn Gwent
Mae Lona Jones-Campbell, pennaeth Ysgol Bro Teyrnon yn ardal Bryn-glas, yn gobeithio y bydd plant Gwent yn "gweld effaith y 'steddfod yn eu cynefin". Agorodd ysgol Gymraeg gyntaf y ddinas ym 1993 ac ers sefydlu Ysgol Gymraeg Casnewydd, mae tair ysgol gynradd Gymraeg arall ac un ysgol uwchradd wedi agor. Drwy agor y bedwaredd ysgol gynradd Gymraeg ym mis Medi 2021, roedd Cyngor Casnewydd yn gallu cynnig 50% yn fwy o leoedd mewn ysgolion cynradd Cymraeg.
Mae gan y cyngor gynllun 10 mlynedd i gynyddu nifer y siaradwyr Cymraeg gydag addysg yn ganolog i'r cynllun. Mae'r cyffro yn amlwg iawn yn Ysgol Bro Teyrnon, lle mae'r pennaeth yn nodi:
"Mae'r cyffro'n wahanol achos mae'n dod i'n stepen ddrws, ar yr aelwyd fel petai. I blant Gwent bydden nhw wedyn yn gweld effaith y 'steddfod yn eu cynefin."
Dywedodd hefyd y bydd cynnal yr ŵyl yn yr ardal yn help i hybu'r Gymraeg yn yr ardal ehangach.
"Mae 'na amrywiaeth o ddigwyddiadau sy'n mynd i godi proffil yr iaith" a chynnig cyfleoedd "i'r plant fod yn rhan o ddigwyddiadau cymunedol hefyd" drwy godi arian. Ond mae hefyd yn gobeithio y byddan nhw'n "mwynhau ar yr un pryd".
Heriau ariannol a chynlluniau codi arian
Dafydd Duggan, Prif Swyddog Menter Casnewydd, yn nodi bod modd "edrych ar leoliadau eraill yng Nghymru sydd wedi llwyddo i gynnal eisteddfodau Genedlaethol a'r Urdd" er bod heriau ariannol yn bodoli. Mae amcangyfrif bod cynnal yr eisteddfod yn costio dros £2.5 miliwn gyda disgwyl i bwyllgorau lleol gyfrannu'n sylweddol at y swm.
Mae heriau costau byw yn effeithio ar yr ardal, yn enwedig gan fod Casnewydd yn un o'r llefydd tlotaf o ran tlodi i blant.
"Mae problemau costau byw yn effeithio ar yr ardal yma yn enwedig gan fod Casnewydd yn un o'r llefydd tlotaf o ran tlodi i blant," meddai Dafydd Duggan.
"Ond 'dan ni'n gallu edrych ar leoliadau eraill yng Nghymru sydd wedi llwyddo i gynnal eisteddfodau Genedlaethol a'r Urdd, a 'dan ni'n frwdfrydig iawn i godi'r arian sydd ei angen."
Elin Maher, Cadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Bro'r Wenynen, pwysleisia'r bwysigrwydd o godi digon o arian i sicrhau gŵyl o safon.
"Yr hyn sydd bwysicaf i ni ydy eu bod yn codi digon o arian er mwyn cael gŵyl gwerth chweil."
Mewn dinas sydd â thua 5% o'r boblogaeth yn siarad Cymraeg, mae yna obeithion y bydd ymweliad yr Eisteddfod yn helpu ymdrechion i gynyddu'r niferoedd.
"Gallen ni siarad am dargedau ariannol hyd ddydd y farn," meddai Elin Maher. "Be' sy'n bwysig i ni yw ein bod ni'n codi'r arian 'y ni'n gallu yn y cyfnod sydd ohoni...yn amlwg mae targedau yn dod ond maen nhw'n mynd hefyd."
"Beth sy'n bwysicach i ni yw ein bod ni'n codi digon o arian er mwyn cael gŵyl gwerth chweil, ond y peth pwysicaf drwy'r gweithgarwch yna yw codi'r ymwybyddiaeth am yr iaith."
Paratoadau a chynlluniau ar gyfer y ŵyl
Lloyd Lewis, sydd wedi paratoi Cân Croeso'r ŵyl gyda'i ffrind Dom James, yn edrych ymlaen at ymweliad yr Urdd y flwyddyn nesaf.
"Dwi'n dod o Gwmbrân felly mae'n bwysig iawn i mi ac mae'n fraint i fod yn rhan ohono fe," meddai Lloyd Lewis.
"Prif beth y gân yw balchder dros yr ardal, sôn am ba mor gwych fod e mor aml-ddiwylliannol a trio cwmpasu popeth oedd yn bwysig i'r plant a dwi'n meddwl bo' ni wedi llwyddo i wneud hynny."
"Mae'n class bod yr Eisteddfod yn dod i ardal fi, es i i Ysgol Gymraeg Cwmbrân, o'n i'n cystadlu ym mhob Eisteddfod yr Urdd yn tyfu lan.
"A mae e just yn wych, mynd o gwmpas y plant a gweld pa mor keen oedden nhw a faint o nhw eisiau cyfrannu a pa mor angerddol oedden nhw so ie mae'n brofiad gwych."
Wrth i'r Eisteddfod baratoi i symud o Fôn i Fynwy, neu'n ddigon agos, mae'r gwaith caled yn dechrau go iawn. Mae aelodau pwyllgor gwaith Casnewydd yn brysur yn cynllunio rhagor o ddigwyddiadau i godi arian ar gyfer y gronfa leol.
Mae'r nod yn glir: sicrhau llwyddiant Eisteddfod Bro'r Wenynen, a gadael gwaddol yn ardal Gwent am flynyddoedd i ddod.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
