Ysgol Bro Hyddgen yn Symud i Addysg Gymraeg un Ffrwd
Mae Ysgol Bro Hyddgen ym Machynlleth yn symud yn raddol o fod yn ysgol ddwy ffrwd i fod yn ysgol cyfrwng Cymraeg un ffrwd, gyda chefnogaeth trochi iaith i deuluoedd nad ydynt yn siarad Cymraeg.
Ar ôl wynebu 'pegynnu barn' yn y gymuned yn wreiddiol, mae'r pennaeth Dafydd Jones yn disgrifio'r siwrne o newid fel "llwyddiannus iawn". Mae'r ysgol, sy'n addysgu plant rhwng 3 a 18 oed, wedi dechrau'r broses newid ym Medi 2022, gan ddechrau'n raddol o'r dosbarth derbyn ymlaen, yn hytrach na newid sydyn, oherwydd pryderon gan rai rhieni.
Erbyn mis Medi, dim ond tua 15 o blant fydd yn parhau yn y ffrwd Saesneg ym mlynyddoedd pump a chwech ar y safle cynradd.
Heriau a Chefnogaeth i Deuluoedd
Un o'r heriau mawr wrth ehangu darpariaeth cyfrwng Cymraeg yw sicrhau bod digon o staff addysgu ar gael, meddai Dafydd Jones:
"Dydych chi ddim yn gallu fflicio switch a just newid rhywbeth. Mae'n rhaid i chi gael pobl i fod yn gwybod beth sy'n digwydd."
Mae argyhoeddi rhieni o fanteision dwyieithrwydd yn parhau i fod yn sialens, ond mae'r pennaeth yn gweld y newid yn gadarnhaol.
Elwyn Vaughan, cadeirydd y llywodraethwyr, pwysleisiwyd bwysigrwydd cefnogaeth i deuluoedd a gwerthfawrogiad pryderon y gymuned. Mae ysgolion eraill fel Llanfair Caereinion, Llanfair ym Muallt a Phontsenni wedi bod ar deithiau ieithyddol tebyg, ac mae angen cynnal y "momentwm" yn y sir.
Trochi Iaith a Chefnogaeth Plant a Theuluoedd
Mae gwasanaeth trochi iaith yn rhan allweddol o'r gefnogaeth i deuluoedd, gyda phlant fel Lillie, sy'n saith oed ac wedi symud o Loegr, a Hannah ac Adhithi, sydd newydd symud o India, yn elwa o'r gwasanaeth.
Gwenan Phillips, Arweinydd Trochi Cyngor Sir Powys, dywedodd:
"Mae taith iaith yn wahanol iawn i bob plentyn. Mae yna o leiaf blwyddyn i flwyddyn a hanner o gefnogaeth yn yr ysgol a chyfnod yn y ganolfan iaith. Mae rhai yn dod yn rhugl o fewn rhai misoedd, rhai yn cymryd lot hirach ond da ni yma i'w cefnogi nhw."
Mae cyfathrebu a chefnogaeth gyson gyda rhieni yn hanfodol gan fod rhai teuluoedd yn "nerfus iawn" am addysg Gymraeg, ychwanegodd Gwenan Phillips.
Adroddiad Comisiynydd y Gymraeg a Galw am Newid Sylweddol
Mae adroddiad Comisiynydd y Gymraeg yn galw am fwy o ysgolion cyfrwng Cymraeg a "chwyldro" yn y dull dysgu er mwyn cyflawni uchelgais Deddf y Gymraeg ac Addysg.
Mae'r adroddiad yn nodi bod angen "newid sylweddol, a hynny ar fyrder" yn y maes addysg, gan bwysleisio bod y gweithlu addysgu yn ganolog i gyflawni'r nodau hyn.
"Mae'n boenus o amlwg nad yw'r ymdrechion presennol yn ddigon uchelgeisiol na phellgyrhaeddol i ateb y gofyn."
Mae'r adroddiad hefyd yn galw am "fframwaith hyfforddiant iaith Gymraeg yn rhan orfodol o hyfforddi, sefydlu a datblygu proffesiynol pob athro yn y dyfodol".
Neil Butler o undeb athrawon NASUWT cydnabod y galw am fwy o athrawon gyda sgiliau Cymraeg, ond pryderon am ymarfer hyfforddi gyda amser priodol i ffwrdd o'r dosbarth, gan ddweud:
"Yr unig ffordd allai hyn fod yn gynnig difrifol yw pe bai'r fframwaith hyfforddi yn digwydd gydag amser addas i ffwrdd o'r stafell ddosbarth - alla i ddim gweld hynny'n digwydd a felly byddai'n faich ychwanegol ar broffesiwn sydd eisoes wedi gorlwytho."
Ffigurau Addysg Gymraeg a Barn Rieni
Ystadegau diweddar Llywodraeth Cymru yn dangos bod 24.1% o blant saith oed yn cael addysg drwy gyfrwng y Gymraeg, gyda targed o 30% erbyn 2031.
Mae barn rhieni am addysg Gymraeg yn amrywio. Shannon, sy'n anfon ei phlentyn ifancaf i ysgol Saesneg, dywedodd:
"Fel rhiant doeddwn i ddim eisiau strugglo heb fod allu eu helpu nhw gyda gwaith cartref."
Paul yw barn bod addysg Gymraeg yn rhoi sgil ychwanegol ac yn "fantais" i'w ferch, tra bod Justine yn amau a yw'r iaith yn wir yn fanteisiol y tu hwnt i Gymru.
Rebecca, sy'n dod o dde Lloegr, yn gweld cael iaith ychwanegol fel rhywbeth arbennig o ddefnyddiol.
Ymateb Llywodraeth Cymru a Gwrthbleidiau
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod yn "falch o'r hyn rydym wedi'i gyflawni", gan gynnwys cefnogi dros 100 o athrawon i drosglwyddo i addysg uwchradd cyfrwng Cymraeg.
Fodd bynnag, mewn ymateb i adroddiad Comisiynydd y Gymraeg, mae rhai gwrthbleidiau wedi beirniadu'r Llywodraeth am beidio â gwneud digon i dyfu darpariaeth cyfrwng Cymraeg a chynyddu nifer yr athrawon.
