Diffyg Hyder Athrawon mewn Themâu Cymhleth ac Sensitif yn Addysg Rhywiol
Nid oes gan lawer o athrawon hyder wrth ymdrin â rhai o'r themâu mwy "cymhleth neu sensitif" ym maes Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb (ACRh), yn ôl adroddiad diweddar.
Mae Estyn, y corff sy'n arolygu ysgolion yng Nghymru, wedi nodi bod anghysondeb yn y ffordd y caiff pobl ifanc eu haddysgu am rywioldeb, cydsyniad, hunaniaeth rhywedd a stereoteipiau rhywiol niweidiol.
Er bod ansawdd y ddarpariaeth yn amrywio, mae Estyn yn tynnu sylw at "batrymau clir o ymrwymiad moesol cryf ar draws systemau i gefnogi a hyrwyddo lles disgyblion a pherthnasoedd iach".
Yn ôl Llywodraeth Cymru,
"Rydym wedi ymrwymo i sicrhau bod pob dysgwr yn datblygu'r wybodaeth, y ddealltwriaeth a'r sgiliau i gefnogi eu hiechyd, eu lles a'u diogelwch."
'Staff yn llai hyderus'
Mae Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb yn rhan orfodol o'r cwricwlwm ar gyfer plant rhwng tair a 16 oed, gan gynnig addysg ar faterion megis perthnasoedd, hunaniaeth, iechyd rhywiol, lles, diogelwch a pharch sy'n addas i bob grŵp oedran.
Yn ôl yr adroddiad, mae angen mynd i'r afael â'r amrywiaeth o hyder sydd gan staff wrth addysgu'r pwnc hwn.
Mae'r adroddiad yn nodi:
"Roedd staff yn llai hyderus wrth addysgu themâu mwy cymhleth neu sensitif, fel rhywioldeb, hunaniaeth rhywedd, misogynedd, a normau niweidiol o ran rhywedd."
Fodd bynnag, roedd llawer o ysgolion yn cydweithio'n agos gyda gweithwyr iechyd proffesiynol, swyddogion heddlu a sefydliadau cymunedol i ymateb yn effeithiol i bryderon a godwyd, gan gynnwys misogynedd, ecsbloetio ar-lein, agweddau niweidiol tuag at normau rhywedd a pherthnasoedd afiach.
Bron pob disgybl a holwyd gan Estyn mewn 30 ysgol nododd eu bod yn "teimlo'n ddiogel yn yr ysgol, yn cael eu gwerthfawrogi ac yn gallu gofyn am gymorth pan oedd angen".
Fodd bynnag, mae pryderon ynghylch y dilyniant rhwng y sector cynradd ac uwchradd, gan arwain at ddylbygu mewn rhai meysydd ac at fylchau mewn meysydd eraill.
Mae amrywiaeth yn y gefnogaeth a roddir i ysgolion gan awdurdodau lleol, ynghyd â phwysau ariannol a phrinder amser, yn effeithio ar ansawdd y ddarpariaeth.
"At ei gilydd, roedd disgyblion yn elwa ar ddysgu a oedd yn briodol i oedran ac yn cyd-fynd yn dda â'u cyfnod datblygiadol," meddai Estyn.
Roedd pryderon hefyd am ddilyniant rhwng y sector cynradd ac uwchradd gan arwain at ddylbygu mewn rhai meysydd ac at fylchau mewn meysydd eraill.
Yn y sector cynradd, roedd disgyblion tair oed yn dysgu am gariad, caredigrwydd a chyfeillgarwch.
Disgyblion saith oed oedd yn archwilio cydraddoldeb, diogelwch digidol a pherthnasoedd iach, tra bod disgyblion hŷn ym mlynyddoedd 10 ac 11 yn trafod testunau megis cydsyniad, hunaniaeth rhywedd a pherthnasoedd camdriniol.
Fodd bynnag, nid oedd digon o gynllunio i sicrhau bod ACRh yn cael sylw yn y cwricwlwm ehangach.
"Prin oedd yr ymdriniaeth â thestunau fel rhyw, rhywedd a rhywioldeb. Roedd hyn yn dibynnu'n sylweddol ar hyder staff unigol, eu dealltwriaeth o sut i fynd i'r afael â thestunau sensitif a'u gallu i ddefnyddio'r derminoleg gywir."
Serch hynny, nododd arolygwyr fod y cryfderau'n gorbwyso'r meysydd i'w datblygu:
"Ar draws bron pob ysgol roedd disgyblion yn ymgysylltu'n gadarnhaol â dysgu ACRh."
"Roeddent yn dangos empathi, parch, ac awydd i drafod materion yn ymwneud â pherthnasoedd" ac roedd disgyblion hŷn "yn aml yn dangos dealltwriaeth aeddfed o themâu mwy cymhleth".
Datblygiad Dysgu a Sylwadau Estyn
Yn ôl Prif Arolygydd Estyn, Owen Evans,
"mae'n bwysig bod dysgu'n datblygu o ran manylder a chymhlethdod fel y gallant feithrin y wybodaeth, y ddealltwriaeth a'r hyder sydd eu hangen arnynt ar gyfer bywyd fel oedolyn".
Wrth ymateb i'r adroddiad, dywedodd undeb pennaeth ysgolion NAHT Cymru:
"Ar adeg pan mae ysgolion yn wynebu prinder arian dyw hi ddim yn ymddangos fod meysydd fel hyn wedi cael blaenoriaeth ac ry ni'n galw ar Lywodraeth Cymru i sicrhau fod hyn yn digwydd."
Yn ei ymateb, dywedodd Llywodraeth Cymru:
"Rydym yn croesawu adroddiad Estyn ac yn buddsoddi mewn dysgu proffesiynol ar Addysg Rhywiol a Pherthynas (ABR) i bob ysgol er mwyn rhoi hyder a chysondeb ledled Cymru.
Rydym wedi ymrwymo i sicrhau bod pob dysgwr yn datblygu'r wybodaeth, y ddealltwriaeth a'r sgiliau i gefnogi eu hiechyd, eu lles a'u diogelwch."
Gwybodaeth a Chysylltiadau
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
Pynciau Cysylltiedig
Straeon Perthnasol
- Angen 'newid sylweddol' i addysg i gyrraedd targedau'r Gymraeg
- Trais yn ysgolion Cymru'n 'argyfwng iechyd a diogelwch cyhoeddus'
- Prifathrawon i gael eu 'hannog yn gryf' i gyfyngu defnydd plant o ffonau
