Heriau Profion Sgrinio Canser Serfigol i Fenywod Awtistig
Mae menywod awtistig yn adrodd bod profion sgrinio serfigol yn gallu achosi pryder a phoen, gyda rhai yn osgoi mynd am y prawf yn gyfan gwbl. Mae Ymchwil Canser Cymru wedi ariannu astudiaeth i ddeall a datrys y rhwystrau hyn.
Dywedodd Dr Aimee Grant o Brifysgol Abertawe fod tystiolaeth yn awgrymu bod cyfraddau mynychu'r prawf yn isel ymysg menywod awtistig, gan fod hyn yn peri pryder i'r elusen.
Mae'r dull sgrinio yn canolbwyntio ar brofi am fathau risg uchel o'r feirws papiloma dynol (HPV), sy'n gysylltiedig â risg uwch o ganser y groth.
Profiad Gemma Thomas o Brofi Sgrinio
Mae Gemma Thomas, 33, o Frynaman, a gafodd ddiagnosis o awtistiaeth dair blynedd yn ôl, yn disgrifio'r profiad fel heriol oherwydd yr awyrgylch swnllyd, golau llachar a'r anhawster wrth egluro poen.
"Fi'n cofio o'n i'n canslo nhw, drwy'r adeg, o'n i 'di canslo am tua blywddyn achos o'n i'n ofn mynd," meddai.
"O'n i'n 'neud yr apwyntiad achos o'n i'n ymwybodol, maen nhw'n bwysig, maen nhw'n achub bywydau, ond odd actually mynd ar y dydd yn profi'n anodd."
Mae Gemma yn nodi bod apwyntiadau meddygol yn gyffredinol yn heriol i fenywod awtistig oherwydd y synhwyrau fel golau llachar a sŵn uchel, a'r anhawster i ymdopi gyda phrofiadau fel y prawf serfigol.
"Y synhwyredd yw e, y goleuadau llachar, mae'n swnllyd, mae gwynt gwahanol, a ma' hwnna'n cymryd dros berson awtistig," dywedodd.
"Ma' gweld person gwahanol brob tro yn gallu bod yn anodd. Chi'n trio ymdopi gyda'r boen, neu'r tostrwydd, neu smear test, a ma' trio egluro beth chi'n teimlo yn anodd. Ma' hwnna'n nodwedd o awtistiaeth."
Er hynny, mae Gemma yn falch o fynd i'r apwyntiadau ac yn pwysleisio pwysigrwydd y profion.
"Tra o'n nhw'n 'neud y prawf, o'n nhw 'di gweld bod rhywbeth ddim cweit yn reit," dywedodd.
"Es i i gael biopsy, a diolch byth o'dd popeth yn iawn, ond 'nath e roi'r ofn hyn bod hi'n bwysig mynd am y smear tests hyn."
Awyrgylch y Feddygfa a Phrofiad Catrin Edwards-Greaves
Yn ogystal, mae Catrin Edwards-Greaves, 35 o Lantrisant, yn rhannu ei phrofiad o wneud addasiadau bach i hwyluso'r profiad sgrinio.
Yn Nghymru, cynigir apwyntiadau sgrinio i bobl rhwng 25 a 49 oed bob pum mlynedd. Fel arfer, dim ond ychydig funudau y mae'r prawf yn para, ac mae'n gallu achub bywydau.
Mae Catrin yn nodi bod awyrgylch y feddygfa yn aml yn heriol iddi, felly mae'n gofyn am wybodaeth ymlaen llaw am amser apwyntiad er mwyn osgoi aros yn y lleoliad.
"Mae awyrgylch [y feddygfa] yn gallu bod yn anodd i fi," dywedodd.
"Beth dw i'n 'neud nawr, achos bo' fi'n gw'bod bo' fi'n awtistig, yw jyst gofyn os yw nhw'n gallu rhoi gwybod i fi pryd ma'r apwyntiad yn barod, felly 'sdim rhaid i fi aros yna.
"Mae gen i feddyg teulu sydd yn awtistig ei hunan nawr - mae hwnna wedi gwneud gwahaniaeth enfawr i fi."
Mae hi hefyd yn pwysleisio bod cydnabod difrifoldeb poen yn anodd i rai.
"Beth wnaeth helpu fi oedd bod y nyrs wedi dweud, 'os oes unrhyw broblemau, dwed'," meddai.
"Dywedais i, ar un pwynt, 'mae'n brifo', ond dw i jyst yn poeni am rywun yn yn profi rhywbeth fel 'na a ddim â'r hyder i ddweud, 'aros funud, mae'n anghyfforddus'."
Ymchwil i Wella Cyfranogiad Pobl Awtistig yng Nghymru
Mae Ymchwil Canser Cymru wedi buddsoddi mewn prosiect yn Mhrifysgol Abertawe sy'n ymchwilio i pam fod pobl awtistig yn llai tebygol o fynd am brawf sgrinio serfigol.
"'Dan ni'm yn gwybod y darlun yng Nghymru, go iawn, ynglyn â beth ydy cyfraddau sgrinio ceg y groth ymhlith pobl awtistig," dywedodd Iwan Rhys Roberts o'r elusen.
"Ma' tystiolaeth o dramor yn dangos ei fod o'n isel, a 'dan ni'n meddwl bod y sefyllfa yng Nghymru yn mynd i fod yn waeth.
"Ma'n bwysig bo' ni'n gallu datblygu triniaethau sy'n addas ar gyfer pobl awtistig. Mae sginio ceg y groth effeithiol yn bwysig iawn, ac mae'n gallu lleihau marwolaethau hyd at 83% felly dyna pam 'dan ni'n ariannu'r ymchwil yma."
Dr Aimee Grant sy'n arwain yr ymchwil ym Mhrifysgol Abertawe, gyda'r nod o wneud y broses sgrinio yn fwy hygyrch i bobl awtistig.
"Weithiau, mae pobl awtistig yn ei chael hi'n anodd i esbonio'r hyn sydd yn bod... effallai y caiff hyn ei golli gan bobl yn y byd iechyd," dywedodd.
"Fe fyddwn ni'n meddwl am bopeth - o'r llythyrau mae pobl yn eu cael yn y post, i fwcio'r prawf ac yna beth sy'n digwydd yn ystod y broses.
"Ry'n ni hefyd yn gwneud hyn yn union ar yr adeg cywir. I bobl sydd ddim yn mynd am eu prawf, cyn hir yng Nghymru, bydd gofyn iddyn nhw wneud prawf adref, ond does neb wedi gofyn i bobl awtistig beth maen nhw'n meddwl am hyn eto."
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Anfonwch syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
