Caergybi ar y Brig am Risgiau Amgylcheddol o Ganlyniad i Brinder Coed
Mae Caergybi yn sefyll ar frig y rhestr o lefydd yng Nghymru sy'n wynebu'r bygythiad amgylcheddol mwyaf oherwydd prinder coed, yn ôl ymchwil gan yr elusen Coed Cadw.
Mae sawl tref arfordirol yng Nghymru ymhlith y llefydd sy'n wynebu'r bygythiadau amgylcheddol mwyaf oherwydd diffyg gorchudd coed, gan gynnwys Caergybi, sydd, yn ôl yr elusen, "yn ardal lle mae 100% o'r boblogaeth drefol yn wynebu risgiau iechyd ac amgylcheddol oherwydd diffyg gorchudd coed difrifol".
Dau dref arall yn y gogledd yw ymhlith y pum uchaf ar y rhestr, gyda risg i les dros 82% o'r boblogaeth ym Mhrestatyn a 70% o boblogaeth Llandudno, yn ôl yr ymchwil.
Mae Coed Cadw yn rhybuddio bod yr hyn maen nhw'n ei alw'n "ddiffeithdiroedd coed" mewn sawl tref a dinas yn cynyddu'r posibilrwydd o iechyd gwael, llygredd aer a thymereddau uwch.
Ar restr Coed Cymru, mae Caerfyrddin yn y trydydd safle, gyda Aberdaugleddau yn berwerydd. Ystradgynlais, Y Fflint, Aberystwyth, Pen-y-bont ar Ogwr a Sain Tathan sy'n llenwi safleoedd chwech i ddeg.
Galw am Gorchudd Coed o 20-25% mewn Ardaloedd Dinesig
Mae Coed Cadw'n dadlau dros sicrhau bod rhwng 20% a 25% o ardaloedd dinesig wedi eu gorchuddio gan goed aeddfed, gan bwysleisio'r angen am gynlluniau plannu coed mwy uchelgeisiol.
Mae cynllun i orchuddio chwarter dinas Casnewydd â choed yn cael ei ddatblygu, tra bod Cymru yn cael ei disgrifio fel "mewn sefyllfa fregus" oherwydd diffyg plannu coed.
"Mae'r ffigyrau newydd yma'n amlygu annhegwch sy'n dawel effeithio ar iechyd miliynau o bobl," meddai Jacinta Challinor, sy'n arwain ar y mater ar ran Coed Cadw.
"Mae diffeithdiroedd coed yn llefydd ble mae prinder coed difrifol, ac mae cymunedau heb yr holl ddaioni y mae coed yn ei ddarparu.
Gallai hynny olygu cartrefi a strydoedd mwy poeth, cyfraddau uwch o asthma a chlefyd y galon, ac iechyd corfforol a meddylion gwaeth.
Mae'r heriau yma yn cael effaith ar fywyd bob dydd mewn nifer o ffyrdd, ac fe allai - ynghyd ag anghyfartalwch ehangach - gyfrannu hyd yn oed at ddisgwyliad oes is."
Buddion Plannu Coed mewn Ardaloedd Dinesig
Mae plannu digon o goed mewn ardaloedd dinesig yn sicrhau buddion i iechyd y cyhoedd, medd Coed Cymru.
Mae sgorau rhestr Coed Cadw yn seiliedig ar sawl ffactor, gan gynnwys maint gorchudd canopi coed mewn unrhyw ardal, dwysedd tai a ffyrdd, a niferoedd pobl oedrannus a phlant.
Er bod awel y môr yn helpu lleihau llygredd aer, mae'n gwneud hi'n fwy anodd i rai mathau o goed dyfu a ffynnu.
Mae Coed Cadw'n dadlau bod pob ardal ddinesig angen gorchudd coed digonol i leihau'r risgiau iechyd ac amgylcheddol.
"Mae'r buddion sy'n dod yn sgil coed ond yn dod yn sgil coed," dywedodd y rheolwr materion cyhoeddus, Inigo Atkin.
"Mae coed yn gwneud gwahaniaeth anferthol i lygredd aer.
Ar ddiwrnodau gwirioneddol boeth, mae coed yn arbennig o dda am amsugno gwres sydd ddim wedyn yn cael ei adlewyrchu oddi ar y palmant, gan godi holl dymheredd yr amgylchedd dinesig bum, chwech, saith neu wyth gradd yn uwch na sydd i'w ddisgwyl mewn ardal eithaf deiliog."
Strategaeth Plannu Coed yn Sir Wrecsam
Mae strategaeth ar waith ers dros ddegawd i blannu mwy o goed yn sir Wrecsam, gan gynnwys targed i sicrhau bod 20% o ardaloedd trefol y sir dan orchudd coed.
Mae'r cyngor bellach yn adolygu'r strategaeth honno ac yn bwriadu "estyn ein targed canopi" gan ddefnyddio gwybodaeth rhestr yr elusen.
Galwad i Awdurdodau Lleol i Fentro a Bod Uchelgeisiol
Mae Coed Cadw yn galw ar awdurdodau lleol Cymru "i fod yn fentrus ac uchelgeisiol pan ddaw i gynllunio a gwneud penderfyniadau ynghylch coed trefol".
Mewn arolwg a gynhaliwyd gan yr elusen ym 2025 ymhlith dros 2,000 o drigolion ardaloedd trefol, dywedodd 88% y dylai pawb gael yr un buddion o ganlyniad plannu coed, ble bynnag maen nhw'n byw.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok i gael y diweddaraf.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
