Pryderon ynghylch effaith ffermydd solar ar bentref Cosheston
Mae Tessa Hodgson yn mynegi pryder bod ei phentref yn "dod yn fath o ynys ynghanol y paneli solar" wrth i nifer o brosiectau ffermydd solar gael eu cymeradwyo yn ardal wledig gorllewin Cymru.
Mae trigolion yn y rhanbarth yn ofni y bydd y cynnydd mewn ffermydd solar yn arwain at "ddiwydiannu" eu cefn gwlad, yn sgil penderfyniad gan weinidogion i ddyblu capasiti ffermydd solar ledled Cymru.
Yn ôl data diweddaraf Llywodraeth y Deyrnas Unedig, mae 65 o barciau solar newydd wedi cael eu cymeradwyo yng Nghymru, gan gynnwys dau sy'n cael eu hadeiladu ym mhentref Cosheston, Sir Benfro. Mae un o'r ffermydd hyn yn cael ei ddefnyddio i wrthbwyso carbon ar gyfer ystâd newydd yn Llundain.
"Roeddech chi'n arfer edrych i fyny a gweld bryn gwyrdd," meddai Tessa Hodgson, cynghorydd sir annibynnol. "Byddwch chi nawr yn gweld paneli solar."
Mae hi'n mynegi pryder bod uchelgais Llywodraeth Cymru i fodloni 100% o anghenion ynni'r wlad drwy ffynonellau adnewyddadwy erbyn 2035 yn arwain at "ddiwydiannu" cefn gwlad Cymru.
Mae trigolion Cosheston yn teimlo eu bod wedi'u hamgylchynu gan ffermydd solar, gyda dau brosiect newydd, y ddau'n fwy na'r un yn y llun, wedi'u cymeradwyo ar gyfer de a gorllewin y pentref.
Mae nifer o bobl ledled Cymru wedi cysylltu â'r BBC drwy Dy Lais i drafod datblygiadau ynni adnewyddadwy yn y cefn gwlad.
Bydd cynlluniau solar ar y ddaear yn arwain at ddyblu cyfanswm allbwn y diwydiant o 900MW i bron i 2GW erbyn chwarter olaf 2025, yn ôl data Llywodraeth y DU.
Mae'r data'n dangos bod 65 o brosiectau yng Nghymru wedi cael caniatâd cynllunio neu'n cael eu hadeiladu, gyda chyfanswm capasiti o 970MW. Wrth i'r prosiectau hyn ddod yn weithredol, bydd capasiti ffermydd solar Cymru yn cynyddu, gan alluogi pweru tua 300,000 o gartrefi o fewn dwy i dair blynedd.
Mae'r system bresennol yn gallu pweru tua 144,000 o gartrefi, gan ddefnyddio'r dybiaeth bod 1MW yn ddigon i bweru tua 160 o gartrefi.
'Diwydiannu' cefn gwlad
Mae'r twf yn y maes hwn yn deillio o'r ffaith bod 20 o ffermydd solar newydd yn cael eu hystyried fel Prosiectau Seilwaith o Arwyddocâd Cenedlaethol, sy'n rhoi pŵer i'r ysgrifennydd ynni, Rebecca Evans, gymeradwyo'r prosiectau hyn.
Mae'r Prosiectau Seilwaith o Arwyddocâd Cenedlaethol yn bennaf wedi'u lleoli mewn ardaloedd yng ngogledd a de Cymru, ger cysylltiadau mawr â'r grid, gyda Bro Morgannwg, Ynys Môn a Chasnewydd yn cael y dylanwad mwyaf.
Y prosiect mwyaf sydd ar y gweill yw fferm solar Alaw Môn ar Ynys Môn, sy'n 660 erw o faint, tua maint 450 o gaeau pêl-droed, ac yn cynhyrchu 160MW. Mae hyn yn fwy na dwbl allbwn y fferm solar weithredol fwyaf yng Nghymru, sef y fferm yn Llanwern, Casnewydd, sy'n cynhyrchu 75MW.
Fodd bynnag, mae llawer o ffermydd solar llai na 10MW hefyd yn cael eu datblygu, gan arwain at deimlad ymhlith trigolion Cosheston eu bod wedi'u hamgylchynu gan y datblygiadau hyn.
Polisïau pleidiau gwleidyddol
Mae rhai o'r maes polisi yn parhau o dan reolaeth llywodraeth y DU, tra bod eraill yn nwylo llywodraeth Cymru'n rhannol neu'n gyfan gwbl.
Ymgyrchu dros gydbwysedd ynni a diogelu tir
Mae trigolion Cosheston yn cefnogi ynni adnewyddadwy, meddai Tessa Hodgson, ar ôl byw ger fferm solar 8MW ers 2013. Fodd bynnag, mae hi'n poeni bod y pentref yn troi'n "ynys" o baneli solar oherwydd dau brosiect newydd, 9MW a 10MW, wedi'u cymeradwyo yn agos i'w cartref.
"Yn araf ond yn sicr mae'r pentref yn dod yn fath o ynys ynghanol y paneli solar yma. Mae [pobl yn y pentref] yn bryderus iawn am yr hyn y bydden i'n ei alw'n ddiwydiannu araf ein cefn gwlad."
"Nid oes neb wedi gofyn i bobl Cymru 'faint o ofod gwyrdd ydych chi'n fodlon aberthu i ddilyn uchelgeisiau ynni adnewyddadwy Llywodraeth Cymru?"
"Rwy'n credu bod angen polisi cenedlaethol arnom ni i geisio dod o hyd i fwy o gydbwysedd ym mhob maes."
Mae'r parc solar sy'n cael ei adeiladu i'r de o Gosheston yn cael ei ddefnyddio i wrthbwyso 40% o allyriadau trydan cysylltiedig ag ystâd newydd yn King's Cross, Llundain, meddai Jamie Quinn, cyfarwyddwr cynaliadwyedd Shawton Energy.
Mae Ms Hodgson yn mynegi pryder nad yw'r prosiect yn effeithio dim ond ar olygfeydd, ond hefyd yn cymryd tir fferm o ansawdd uchel a ystyrir gan Lywodraeth Cymru fel gorau ar gyfer cynhyrchu bwyd.
Mae Simon Brooke, cadeirydd cangen Casnewydd o Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig, yn nodi bod ffermydd solar yn ffordd "ddeniadol" i ffermwyr a thirfeddianwyr wneud arian. Mae'n mynegi pryder am gynllun fferm solar 350MW ar 1,352 erw o Wastadeddau Gwent, sydd heb ei gynnwys yn y data hyd at 2025.
Mae datblygwyr solar yn ffafrio safleoedd tir glas (greenfield) oherwydd bod ffermydd solar ar doeau masnachol neu dir llwyd (brownfield) yn wynebu mwy o heriau cyfreithiol ac amgylcheddol, meddai Mr Brooke.
"Maes glas yw'r ateb hawdd, ond nid dyma'r ateb cywir."
Galw am system gynllunio genedlaethol
Mae Mr Brooke a grwpiau amgylcheddol eraill yn galw am ddull cynllunio sy'n ystyried Cymru gyfan ar gyfer prosiectau adnewyddadwy, gan alluogi neilltuo ardaloedd bioamrywiol neu dir fferm o ansawdd uchel i'w ddiogelu.
Er bod systemau cynllunio gwell wedi'u hargymell gan Gomisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru, mae David Clubb, cadeirydd y comisiwn, yn beirniadu Llywodraeth Cymru am fethu gweithredu digonol.
"Un peth rydyn ni'n credu sydd wedi bod ar goll ers gormod o amser yw gweledigaeth ar gyfer ynni yng Nghymru a faint o'n cynhyrchiad ynni ddylai fod yn eiddo i sefydliadau Cymru, faint o drydan y dylem anelu at ei allforio, a faint o gyfoeth y dylem fod yn ei gynhyrchu o bob prosiect ynni."
Yn ôl Richard Dallison, darlithydd gwyddor amgylcheddol ym Mhrifysgol Bangor, mae "hanes hir o gynhyrchu amaethyddol da" yng Nghymru yn gallu darparu diogelwch bwyd a diogelwch ynni, ond mae cael y cydbwysedd hwnnw'n anodd ac yn amhosib heb gynhyrfu rhai pobl.
Mae'n pwysleisio bod angen i Gymru amrywio ei ffynonellau ynni adnewyddadwy, gan gynnwys gwynt ar y môr, dŵr a llanw, i leihau'r baich ar ardaloedd penodol sydd wedi'u gorlethu gan ffermydd solar.
Ffermydd solar neu dyrbinau gwynt?
Mae cwpl o Ynys-y-bwl, Rhondda Cynon Taf, wedi mynegi eu bod yn ffafrio ffermydd solar dros dyrbinau gwynt, gan ddadlau bod solar yn llai ymwthiol.
Roedd Penny a Peter Camilleri yn gwrthwynebu cynllun i adeiladu wyth tyrbin gwynt newydd ar y bryniau o'u cwmpas, gan ddweud y byddai'r tyrbinau'n difetha'r olygfa o'u cartref.
"Maen nhw'n llawer llai ymwthiol mewn gwirionedd na'r tyrbinau gwynt, sy'n cael eu codi ym mhobman," meddai Peter Camilleri.
Mae'r tyrbinau gwynt wedi cael eu hystyried fel Prosiect Seilwaith o Arwyddocâd Cenedlaethol ac wedi cael eu cymeradwyo heb yr un lefel o ymgynghori cyhoeddus.
"Mae'r cyfan yn ymddangos yn academaidd - y broses gynllunio. Maen nhw'n mynd trwy'r symudiadau, maen nhw eisoes wedi gwneud eu penderfyniad," ychwanegodd Penney Camilleri.
Mae'r broses wedi gadael y cwpl yn teimlo'n "eithaf blin".
Mae teulu Camilleri yn gweithredu fferm solar 30 panel sy'n cyflenwi pŵer i'w cartref a'r grid.
"Ein cartref ni yw hwn," meddai Peter. "Ni sy'n edrych ar yr olygfa yma a dylen ni gael dweud ein dweud. Dydyn ni ddim wedi gallu cael dweud ein dweud. Rydyn ni wedi cael ein tawelu."
Maen nhw'n galw ar bleidiau gwleidyddol i ystyried mwy o solar yn eu haddewidion cyn etholiad y Senedd.
Safbwyntiau pleidiau gwleidyddol
Dywedodd Reform UK fod llywodraethau Llafur olynol, wedi'u cefnogi gan Blaid Cymru, wedi anwybyddu barn trigolion lleol ac wedi bod yn obsesiynol gyda thargedau sero net. Maent yn addo gwahardd ffermydd solar newydd a defnyddio pwerau galw-mewn gweinidogol i roi terfyn ar y difrod i gymunedau a thir ffermio.
Plaid Cymru yn nodi bod prosiectau adnewyddadwy yn allweddol i wneud Cymru'n "genedl ynni annibynnol". Byddant yn mynnu mwy o berchnogaeth gymunedol ar brosiectau ynni fel amod allweddol ar gyfer caniatâd, a sicrhau bod trethi busnes ar ffermydd gwynt a solar yn cael eu cadw yn yr awdurdodau lleol lle maen nhw wedi'u lleoli, tra hefyd yn amddiffyn tir amaethyddol o ansawdd uchel rhag cael ei golli i ddatblygiadau solar gormodol ar raddfa fawr.
Mae'r Ceidwadwyr Cymreig wedi addo gosod moratoriwm ar "ddatblygiadau solar ar raddfa ddiwydiannol i amddiffyn cefn gwlad", gan sicrhau bod prosiectau'n dod â budd i gymunedau ac yn cael eu cynllunio'n well. Maent yn cydnabod rôl bwysig ynni adnewyddadwy, ond yn nodi bod pobl leol yn aml yn teimlo bod penderfyniadau'n cael eu gosod arnyn nhw heb ystyriaeth briodol.
Llafur Cymru yn pwysleisio y bydd ynni glân a gynhyrchir yng Nghymru yn creu swyddi medrus ac yn arwain at filiau ynni is. Maent wedi gosod targed cyfreithiol i ateb 100% o'r galw am drydan drwy ffynonellau adnewyddadwy erbyn 2035, gan sicrhau bod prosiectau ynni adnewyddadwy o fudd i gymunedau ac yn helpu i amddiffyn Cymru rhag marchnadoedd ynni ansefydlog byd-eang.
Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn galw am ynni glân, ond yn beirniadu diffyg trefn a methiant Llywodraeth Cymru i gynllunio'n effeithiol. Maent yn argymell canolbwyntio ar ynni gwynt a llanw ar y môr, defnyddio ynni solar ar doeau cartrefi ac adeiladau, a gweithio gyda chymunedau i gefnogi ffermwyr i gynhyrchu eu hunain ynni a chadw buddion yn lleol.
Plaid Werdd Cymru yn galw am symud yn gyflym tuag at ynni adnewyddadwy a system ynni glân, diogel, gwydn a chymunedol, sy'n mynd i'r afael â newid hinsawdd, lleihau tlodi tanwydd a chreu swyddi medrus ledled Cymru.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok. Anfonwch syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033. Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
