Disgwyl penderfyniad ar gynllun ynni hydro ym Mro Ffestiniog
Mae Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn disgwyl dod i benderfyniad ar gynllun trydan dŵr dadleuol yn ardal Bro Ffestiniog. Cafodd y cais cynllunio ar gyfer datblygiad 600-cilowat ei gyflwyno ym mis Gorffennaf 2024, gyda'r nod o greu digon o drydan i ddarparu ar gyfer 700 o gartrefi.
Ar ôl dwy flynedd o drafod, disgwylir i'r penderfyniad terfynol gael ei gyhoeddi fore Mercher.
Mae'r cynllun yn ymwneud â defnyddio grym afon Cynfal ger Llan Ffestiniog drwy godi cored neu weir dam yn ardal Rhaeadr y Cwm. Pan fydd digon o lif yn yr afon, bydd hyd at 70% o'r dŵr yn cael ei ddargyfeirio o'r rhaeadr drwy beipen tanddaearol. Ar ôl mynd drwy'r tyrbin, bydd y dŵr yn dychwelyd i Afon Cynfal ar waelod y rhaeadr, tra bydd weiren arall dan ddaear yn cludo'r trydan i'r grid cenedlaethol.
Mae'r cais wedi denu bron i 1,600 o wrthwynebiadau, gan gynnwys rhai gan grwpiau amgylcheddol fel Cymdeithas Eryri ac Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru. Er i Gyngor Tref Ffestiniog gefnogi'r cais yn wreiddiol, maent bellach yn galw am ei wrthod ar sail y byddai'n bygwth un o'r rhaeadrau mwyaf eiconig yn Eryri a safle bywyd gwyllt sydd wedi'i warchod yn arbennig.
Modd 'goresgyn y pryderon'
Yn wreiddiol, roedd disgwyl i'r penderfyniad gael ei wneud yn gynharach yn 2024, ond cafwyd oedi wrth i Lywodraeth Cymru ystyried a oedd y cais o bwys cenedlaethol. Erbyn hyn, mae'r penderfyniad terfynol yn ôl yn nwylo aelodau Pwyllgor Cynllunio Parc Eryri.
Yn wahanol i Gyngor Tref Ffestiniog, mae Cyngor Cymuned Ysbyty Ifan, sydd yn agos i'r safle, yn parhau i gefnogi'r cynllun. Maent yn dadlau mai'r math o brosiectau hyn sydd eu hangen i gefnogi targedau amgylcheddol, gan ychwanegu y byddai'n helpu i gyflawni nod Cymru o fod yn sero net ac yn darparu ynni rhatach yn y dyfodol drwy ddefnyddio adnoddau naturiol.
Mae Cyfoeth Naturiol Cymru, fel rhan o'r broses ymgynghori, wedi mynegi eu bod yn "parhau i fod â phryderon ynghylch y cais fel y'i cyflwynwyd," ond maent hefyd yn nodi eu bod "yn fodlon y gellir goresgyn y pryderon hyn" drwy osod amodau ar ganiatâd posibl.
Yn ôl awdurdod y parc, derbyniwyd 1,590 o wrthwynebiadau, gyda 1,140 ohonynt yn debyg iawn oherwydd ymgyrch ar-lein.
Mae Cymdeithas Eryri, sydd wedi gwrthwynebu'r cynllun, yn mynegi pryderon am effaith bosibl ar fyd natur. Maent yn nodi y byddai dargyfeirio rhan o'r dŵr yn effeithio'n andwyol ar edrychiad a sain y rhaeadr. Gan fod y safle hefyd yn un o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SSSI) mewn parc cenedlaethol, maent yn pryderu am y mwsoglau a llysiau'r afu prin sydd yno, sy'n dibynnu ar y lleithder penodol.
Eryri: Cyflwyno cynllun ynni hydro yng Nghwm Cynfal
Dywedodd Graeme Cotterill, Cyfarwyddwr Cymdeithas Eryri:
"Ni ddylai unrhyw raeadr fod yn nodwedd rhan-amser o dirwedd Eryri - heb sôn am un mor eiconig a gwerthfawr â hon.
Er gwaethaf y difrod posibl i fywyd gwyllt a gwerth tirwedd y safle, ni fyddai'r cynllun yn gwneud cyfraniad sylweddol at ddadgarboneiddio economi Eryri – heb sôn am un 'eithriadol'."
Fodd bynnag, mae'r tri brawd sy'n ffermio yn ardal Y Bala ac sydd y tu ôl i'r fenter yn dadlau mai "effaith fach iawn" fyddai gan y cynllun ar y tirwedd, a byddai'r elfen hydro ond yn weithredol pan fydd digon o ddŵr yn yr afon.
Fel rhan o'r cais, a gyflwynwyd gan Dafydd Elis, Moi Dafydd ac Elis Dafydd, dywedant:
"Bydd y cynllun arfaethedig hwn yn rhoi sicrwydd i genedlaethau'r dyfodol yn ogystal â chaniatáu i ni fel teulu chwarae rhan wrth fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd presennol drwy gynhyrchu trydan o ffynhonnell adnewyddadwy i'r gymuned leol ei ddefnyddio."
Casgliad swyddogion y parc yw, "ar y cyfan, ystyrir bod y cais yn dderbyniol ac felly argymhellir ei gymeradwyo".
Disgwylir i benderfyniad gael ei wneud pan fydd Pwyllgor Cynllunio'r parc yn cyfarfod fore Mercher.
