Ymgynghoriad a barn cystadleuwyr ar newidiadau Eisteddfod yr Urdd
Mae rhai myfyrwyr wedi mynegi pryderon ynghylch rheolau newydd cystadlu ar gyfer y grŵp oedran 19-25 oed yn Eisteddfod yr Urdd, gan eu disgrifio fel rhai sy'n "peri gofid" ac yn "rhwystredig iawn".
Yn 2025, mae'n ofynnol i gystadleuwyr unigol, deuawdau, triawdau a grwpiau ensemble gystadlu yn eisteddfodau rhanbarthol gystadlu cyn mynd ymlaen i'r lefel genedlaethol. Yn flaenorol, roedd cystadleuwyr 19-25 oed yn y categorïau hyn yn cael mynd yn syth i'r genedlaethol heb orfod cystadlu yn y rhanbarth.
Yn ogystal, doedd dim cyfyngiad ar nifer y cystadleuwyr a allai gynrychioli rhanbarth, ac nid oedd angen dysgu darnau mor gynnar.
Mae'r Urdd wedi cadarnhau eu bod wedi cynnal ymgynghoriad a chasglu barn trawstoriad o gystadleuwyr, gan ddod i'r casgliad bod angen i gystadleuwyr 19-25 oed gystadlu yn eu heisteddfod ranbarthol yn gyntaf, yn hytrach na mynd yn syth i'r genedlaethol.
Mae hawl gan gystadleuwyr gystadlu yn eisteddfod rhanbarth sy'n lleol iddyn nhw neu i ble maen nhw'n derbyn eu haddysg neu hyfforddiant. Fodd bynnag, mae rhai cystadlaethau mwy yn cael mynd yn syth i Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd.
"Mae'r sefyllfa yn hynod rwystredig," medd Elain Iorwerth, cadeirydd Aelwyd JMJ.
Ymddygiad myfyrwyr a phryderon am y newid
Mae myfyrwyr wedi mynegi teimladau o fod y newid wedi "anghofio amdanyn nhw" ac yn credu y gallai arwain at lai o bobl yn cystadlu. Dywedodd Elain Iorwerth, cadeirydd Aelwyd JMJ ym Mhrifysgol Bangor, fod y newid yn ychwanegu straen oherwydd y gofyniad i gael popeth yn barod erbyn mis Mawrth yn hytrach na mis Mai.
"Dwi'n ffeindio'r sefyllfa'n hynod o rwystredig," meddai. "Dwi'n meddwl bydd llai o bobl yn cystadlu ac yn cyrraedd y genedlaethol. Mae'n fwy o straen cael popeth yn barod erbyn mis Mawrth yn lle mis Mai. "O'r blaen, doedd y rhan fwyaf ohonom ni ddim yn meddwl yn ddifrifol am y cystadlaethau tan fis Ebrill. "Mae'n lot o waith trefnu pawb a chael amser i ymarfer... Mae cerdd dant yn cymryd lot o amser i'w baratoi."
Ychwanegodd Elain fod y penderfyniad wedi dod allan o nunlle ac nad oedd llawer o eglurder, gan ddweud:
"Dwi'n teimlo bod y penderfyniad wedi dod allan o nunlle. "Er bod sôn am ymgynghori, does neb yn ein haelwyd ni wedi cael ei gynnwys. "Mae'n teimlo fel penderfyniad wedi'i wneud yn frysiog, heb lawer o eglurder."
Heriau myfyrwyr o ran amser a chydbwysedd
Dywedodd Huw Williams, llywydd Undeb Myfyrwyr Cymraeg Bangor (UMCB), ei fod yn cydnabod bod hi'n anodd cael y "balans perffaith" ond nad yw'r trefniant presennol yn addas i fyfyrwyr.
Mae'n poeni bod y newid yn digwydd ar adeg brysur i fyfyrwyr sydd ar leoliadau gwaith fel nyrsys a myfyrwyr addysg, gyda rhwystrau i ymarfer ar gyfer yr Urdd ac Eisteddfod Ryng-golegol, sy'n digwydd yn agos at ei gilydd ac yn agos at arholiadau a lleoliadau gwaith.
"Mae dipyn o'n myfyrwyr ni ar leoliadau gwaith – nyrsys, myfyrwyr addysg ac ati – felly mae hynny'n her ynddo'i hun. "Mae ganddyn nhw ymrwymiadau fel rhan o'u cyrsiau. "Mae hi'n anodd iawn cael y balans rhwng ymarfer ar gyfer yr Urdd ac ar gyfer yr Eisteddfod Ryng-golegol, yn enwedig gan fod y ddwy yn digwydd yn agos at ei gilydd, ac yn agos at arholiadau a placements. "Mae myfyrwyr yn brysur iawn, felly bydd hwn yn gyfnod hynod o brysur i'r rhai sy'n cystadlu yn y rhanbarth. "Mae'n rhaid i ni wneud Eisteddfod Sir ychydig ddiwrnodau cyn yr Eisteddfod Ryng-golegol, ac mae hynny'n golygu wythnos ychwanegol o waith trefnu ac ymarfer."
Mae Huw Williams hefyd yn cydnabod bod angen cydnabod nifer fawr o aelwydydd rhanbarthol ledled Cymru.
Penderfynu peidio cystadlu oherwydd amseru a phwysau
Roedd Elis Massarelli-Hughes wedi bwriadu cystadlu yn yr unawd piano eleni, ond oherwydd amseru newydd a'r pwysau ychwanegol, mae wedi penderfynu peidio cystadlu.
"Mae gen i gyngerdd diwedd blwyddyn efo'r piano yn y coleg yng nghanol mis Mai," meddai. "Gydag eisteddfod y sir yn digwydd ym mis Chwefor, o safbwynt perfformio mae'n anodd iawn cael darn i safon mor gynnar, ac wedyn cadw'r safon honno am fisoedd er mwyn perfformio eto yn y genedlaethol efo'r un darn. "Yn enwedig yng nghanol gwaith coleg a digwyddiadau eraill – mae'n anodd iawn i fyfyrwyr gadw'r safon honno dros gyfnod mor hir."
Mae Elis yn rhagweld y bydd llai o bobl yn cystadlu, gan nodi bod llawer o fyfyrwyr ym Mangor yn dod o'r de ac yn teithio nôl i gystadlu, gan ddweud nad oes synnwyr yn y penderfyniad, yn enwedig gan fod y teithio yn digwydd yn ystod cyfnod arholiadau.
Ymddygiad myfyrwyr a phryderon am gystadlu yn erbyn ei gilydd
Er bod yr Urdd wedi cadarnhau bod myfyrwyr yn gallu cystadlu yn y rhanbarth lle maent yn derbyn eu haddysg, mae unigolion wedi mynegi nad ydynt am gystadlu yn erbyn ei gilydd ac felly teimlo rheidrwydd i ddychwelyd i ranbarth eu cartrefi.
Un o'r rheiny yw Begw Fussell, sy'n disgrifio'r newid fel "rhwystredig iawn".
"Fi'n teimlo fel bo' nhw heb gymryd i ystyriaeth myfyrwyr sydd yn y brifysgol," meddai. "Fi o'r de, felly mae gyrru pedair awr i fynd i ragbrawf y sir, jyst i ganu am ddwy funud, ac wedyn gyrru pedair awr yn ôl, yn rhwystredig iawn."
Ychwanegodd Elain Iorwerth:
"Dwi'n dod o Feirionnydd, ond rŵan mae'n rhaid i mi ddewis cystadlu o dan aelwyd JMJ mewn sir hollol wahanol ac enfawr, neu fynd adre i gystadlu yn fy sir leol fach fel o'r blaen. "Os dwi'n cystadlu yn y triawd yn Eryri, dwi ddim isio mynd adre wedyn i gystadlu'n unigol ym Meirionnydd. Mae hynny'n andros o rwystredig."
Prinder amser paratoi a rhwystredigaeth
Mae Branwen Medi Jones, sydd wedi bod yn fuddugol mewn sawl cystadleuaeth dros y blynyddoedd, yn teimlo'n "rhwystredig, mwy na dim arall" oherwydd amser paratoi cyfyngedig.
"Dwi'n teimlo'n rhwystredig achos dwi'n meddwl mai'r amser paratoi yw'r peth mwyaf i fi," meddai. "Mae'r darnau'n mynd yn rili heriol dan 25, a 'di'r amser mae'r Urdd wedi rhoi i ni ddim yn ddigon i fi. "Dwi'n gorfod dysgu lot o ddarnau – rhai heriol – a ella ddim hyd yn oed gallu mynd drwodd i'r genedlaethol. "Dwi'n meddwl ma'i ond yn deg yn yr oedran yma bod ni'n cael dangos ein doniau. "Mae'r Urdd fod i ddathlu doniau pobl ifanc, ac wrth drio gwneud hyn, maen nhw'n rhoi rhwystredigaeth ar hynny."
Roedd Branwen hefyd wedi edrych ymlaen at y cyfle i gystadlu mewn deuawd eleni, gan mai hwn oedd ei blwyddyn gyntaf i ddewis partner o'i dewis.
"Roedden i'n edrych ymlaen i'r oedran yma gan mai hwn oedd blwyddyn gynta' fi i allu dewis pwy o'n i isio 'neud deuawd efo," meddai. "Roeddwn i a Twm yn bwriadu 'neud deuawd eleni gan bod o'n haws achos bo' ni ddim yn gorfod bod yn yr un ysgol na'r un sir. "Ond achos bod ni o ddwy sir wahanol mae o'n dipyn o sialens. "Fydda i'n gorfod cystadlu yn Sir Ddinbych i ddechrau, wedyn teithio i Sir Fôn, a dwi ddim yn siŵr sut fydd hynny'n gweithio."
Mae newid cystadlaethau Eisteddfod yr Urdd wedi dod yn "rhy hwyr" gyda threfn gystadlu newydd ar gyfer Eisteddfod yr Urdd saith diwrnod.
Er bod rhestr testunau'r Eisteddfod wedi cael eu cyhoeddi fis Medi, mae Branwen wedi nodi bod y newid wedi effeithio ar y broses o osod darnau cerdd dant.
"O'n i'n meddwl bod gen i tan fis Mai i osod darnau i fi fy hun – unawd, deuawd a grŵp – a dwi wedi cael fy ngofyn i 'neud y rhai iau hefyd. "So mae gen i bedwar neu bump o osodiadau i 'neud cyn mis Mawrth. "Ma'n rush, a wedyn trio cael y ceinciau i gyd a'r geiriau. Ma' jyst yn mynd yn rush mawr."
Ymchwil a rhesymau'r Urdd dros y newidiadau
Mewn ymateb i bryderon, dywedodd Urdd Gobaith Cymru fod y newidiadau yn dilyn ymgynghoriad a gynhaliwyd yn haf 2025 fel rhan o'r gwaith cynllunio ar gyfer gŵyl saith diwrnod.
"Roedd cynrychiolaeth gan unigolion 19-25 oed yn ogystal ag aelwydydd yn rhan o'r broses ymgynghori," meddai llefarydd. "Roedd barn gref ymhlith rhai yn y grŵp oedran hwn fod cael y cyfle i gystadlu cyn cyrraedd llwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol yn flaenoriaeth, ac y byddent yn gwerthfawrogi derbyn beirniadaeth adeiladol yn gynharach er mwyn mireinio eu perfformiadau cyn y rownd derfynol."
Mewn ymateb i bryderon myfyrwyr prifysgol ynghylch amseru arholiadau a theithio, dywedodd yr Urdd fod hyblygrwydd yn y trefniadau newydd.
"Mae'r drefn yn caniatáu i gystadleuwyr 19-25 oed gofrestru i gystadlu naill ai yn y rhanbarth lle maent yn byw neu yn y rhanbarth lle maent yn derbyn addysg neu hyfforddiant. "Os oes gan unrhyw gystadleuydd bryderon penodol ynghylch arholiadau neu amseru, rydym yn eu hannog i gysylltu â'u Swyddog Cymunedol cyn gynted â phosibl er mwyn trafod yr opsiynau mwyaf ymarferol."
Ychwanegodd y llefarydd nad yw'r mudiad wedi gweld gostyngiad yn nifer y cystadleuwyr yn y grŵp oedran 19-25 eleni o'i gymharu â'r llynedd.
"Rydym yn ddiolchgar am ymrwymiad parhaus ein cystadleuwyr hŷn, ac er bod y dyddiad cau swyddogol wedi pasio, rydym yn parhau i dderbyn cofrestriadau hwyr er mwyn sicrhau nad yw unrhyw un sy'n awyddus i gymryd rhan yn colli'r cyfle."
Dywedodd yr Urdd hefyd eu bod yn parhau i ymrwymo i gryfhau'r cyfleoedd sydd ar gael i berfformwyr hŷn, gan bwysleisio eu cefnogaeth barhaus i ddatblygu a dathlu doniau pobl ifanc ledled Cymru.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
