Cynllun Dychwelyd Ernes Cymru a phryderon am gostau ychwanegol
Gallai cynnwys poteli gwydr yng Nghynllun Dychwelyd Ernes Cymru arwain at gynnydd mewn prisiau i ddefnyddwyr, yn ôl llythyr a anfonwyd gan benaethiaid busnesau diodydd, manwerthu a lletygarwch at Brif Weinidog Cymru.
Mae'r llythyr yn tynnu sylw at y posibilrwydd y gallai cynnwys gwydr arwain at gostau ychwanegol a thwyll posibl hyd at £300 miliwn.
Yn ogystal, dywedir nad yw gwledydd eraill y DU yn bwriadu mabwysiadu'r cynllun hwn.
Mae'r sefydliadau hefyd wedi galw ar Lywodraeth Cymru i benodi gweinyddwr ar frys ar gyfer y cynllun ac yn rhybuddio y gallai Cymru fethu'r dyddiad lansio ffurfiol ym mis Hydref 2027.
Mae Llywodraeth Cymru yn amlinellu bod y cynllun yn "adeiladu ar ein system ailgylchu sydd o'r radd flaenaf".
Cymru i redeg cynllun dychwelyd poteli a chaniau ei hun
O dan gynlluniau'r DU, bydd Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon yn cyflwyno cynllun blaendal ar gyfer poteli plastig a chaniau metel o fis Hydref 2027, gyda Chymru yn dilyn yr un amserlen.
Mae'r cynllun yn anelu at leihau sbwriel, hybu ailgylchu a chefnogi economi gylchol.
Mae cynrychiolwyr diwydiant yn nodi eu bod eisoes wedi buddsoddi dros £1 biliwn i gefnogi cynllun y DU, gan gynnwys gosod peiriannau i dderbyn y gwastraff i'w ailgylchu.
Fodd bynnag, mae penderfyniad Cymru i gynnwys gwydr wedi codi pryderon sylweddol ymhlith cynrychiolwyr y diwydiant.
Yn y llythyr at Eluned Morgan AS, mae sefydliadau o'r sectorau diodydd meddal, manwerthu, lletygarwch, diodydd alcohol a dŵr potel yn cefnogi cynllun unedig ledled y DU ar gyfer casglu poteli plastig a chaniau alwminiwm, ond maent yn mynegi pryderon difrifol ynghylch cynnwys gwydr yng Nghymru.
Mae'r llythyr yn tynnu sylw at y ffaith bod "92% o wydr cartrefi eisoes yn cael ei ailgylchu yng Nghymru" ac yn rhybuddio y gall cynnwys gwydr "tarfu ar y systemau ailgylchu llwyddiannus presennol sydd eisoes yn gweithio'n dda".
Mae lleisiau'r diwydiant yn dadlau y byddai peiriannau sy'n derbyn gwydr yn cynyddu costau yn sylweddol, yn enwedig i siopau bach sydd yn brin o le.
Mae peiriannau sy'n gallu derbyn gwydr yn fwy costus ac yn fwy swmpus na'r rhai ar gyfer poteli a chaniau plastig.
Mae'r diwydiant yn dadlau y byddai cost delio â gwydr ar wahân yng Nghymru, sy'n cynrychioli dim ond 4.6% o werthiant diodydd y DU, yn arwain at brisiau uwch i ddefnyddwyr.
Llythyr at Brif Weinidog Cymru a phryderon am y cynllun
Mae'r llythyr at Brif Weinidog Cymru wedi cael ei lofnodi gan benaethiaid sefydliadau sy'n cynrychioli 9,000 o fusnesau yn y DU, gan gynnwys:
- Andy Bagnall, Cymdeithas Diodydd Meddal Prydain
- David Harries, Ffederasiwn Bwyd a Diod Cymru
- Emma McClarkin, Cymdeithas Cwrw a Thafarndai Prydain
- Helen Dickinson, Consortiwm Manwerthu Prydain
- Hetal Patel, Ffederasiwn y Manwerthwyr Annibynnol
- Kinvara Carey, Cymdeithas Dyfroedd Ffynhonnell Naturiol
- Kate Nicholls, Lletygarwch y DU
Mae'r llythyr yn rhybuddio y gallai Cymru fethu'r dyddiad lansio ym mis Hydref 2027 os na phenodir gweinyddwr i'r cynllun "cyn gynted â phosibl".
Mae'r oedi yn cynyddu'r risg o "fil twyll blynyddol o hyd at £300 miliwn" os bydd pobl yn manteisio ar wahaniaethau rhwng cynllun Cymru a chynlluniau Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon, yn ôl y cyrff.
Mae pryderon gwirioneddol am y sefyllfa os na phenodir gweinyddwr yn fuan ac os nad oes system weithredol yng Nghymru pan fydd gweddill y DU wedi dechrau ar y broses.
Barn y pleidiau gwleidyddol
Dywedodd Llywodraeth Cymru:
"Roedd gosod Rheoliadau Cynllun Dychwelyd Ernes Cymru yn gam mawr tuag at roi terfyn ar ddiwylliant gwasraff. Mae ein cynllun yn adeiladu ar ein system ailgylchu sydd o'r radd flaenaf ac yn tynnu ar arferion gorau yn fyd-eang er mwyn mynd i'r afael â sbwriel - a dechrau'r trawsnewid i ailddefnyddio. Mae penodi'r Sefydliad Rheoli Ernes yn benderfyniad allweddol ac rydym yn dilyn proses drylwyr, dryloyw i sicrhau y bydd y cynllun yn cyflawni i Gymru tra'n cefnogi rhyngweithrededd â chynlluniau eraill y DU. Dechreuodd y broses benodi ym mis Tachwedd, gydag ymgysylltiad helaeth â'r diwydiant."
Dywedodd Plaid Cymru eu bod yn:
"deall pryderon cyfreithlon y sector, yn enwedig busnesau bach yng Nghymru, ynghylch cael set wahanol o reoliadau yng Nghymru o gymharu â gweddill y DU. Credwn ei bod hi'n bwysig bwrw ymlaen â Chynllun Dychwelyd Ernes cyn gynted â phosibl. Parhau gyda diodydd plastig a metel i ddechrau a chynnwys gwydr pan fo hynny'n ymarferol fyddai ein hateb."
Ar ran y Democratiaid Rhyddfrydol, dywedodd eu llefarydd yn San Steffan, David Chadwick AS:
"Mae'r Democratiaid Rhyddfrydol yn credu mewn datganoli ond nid mewn gwahaniaethu heb reswm da. Rydym yn glir, rydym yn gwrthwynebu ymdrechion Llafur Cymru i wahanu oddi wrth y DU ar y cynllun hwn - byddai'n hynod niweidiol i fusnesau Cymru ac ni fyddai budd amlwg. Mae busnesau bach yng Nghymru yn cael eu taro o bob cyfeiriad; y peth olaf sydd ei angen arnynt yw biwrocratiaeth ychwanegol sy'n anfanteisiol iddyn nhw o gymharu â gweddill y DU."
Dywedodd llefarydd ar ran y Ceidwadwyr Cymreig:
"Byddai'r Ceidwadwyr Cymreig yn sicrhau bod Cymru a gweddill y DU yn cytuno ar yr un cynlluniau dychwelyd ernes er mwyn osgoi dryswch, costau diangen, a sicrhau cysondeb i fanwerthwyr a gweithgynhyrchwyr."
Mae Reform UK a'r Blaid Werdd wedi cael cais i ymateb.
